Aşağıdaki metinde anket sonucu ile seçim tahmini birbirine karıştırılmıyor. Ayrıca SNS veya Öğrenci Listesi için kendi adıma “kazanır/kaybeder” şeklinde bir öngörüde bulunmuyorum. Mevcut ölçümlerin ne söylediğini, metodolojik farkları ve seçim sonucunun hangi kurumsal sonuçları doğurabileceğini aktarıyorum.
Sırbistan sandığa giderken: Öğrenciler gerçek bir seçim aktörüne dönüşürken Vučić cumhurbaşkanlığından ayrıldı
25 Ekim’de yapılacak erken parlamento seçimleri, Sırbistan’da yaklaşık iki yıldır süren öğrenci protestolarının ilk kez doğrudan sandığa taşındığı seçim olacak. 15–30 Eylül dönemindeki veriler, yarışın iki ana liste etrafında yoğunlaştığını gösteriyor. Ancak kamuoyu araştırmaları birbirinden önemli ölçüde ayrılıyor. 21 Eylül tarihli Faktor Plus araştırmasında Aleksandar Vučić’in başını çektiği “Ujedinjena Srbija” %48,6, “Studentska lista – Studenti pobeđuju” ise %37,1 olarak ölçüldü. Buna karşılık, daha önce yayımlanan CRTA ve BIRODI çalışmaları çok farklı bir tablo ortaya koymuştu.
Seçimin niteliği: Cumhurbaşkanlığı değil, parlamento seçimi
25 Ekim 2026’da yapılacak seçim, 250 üyeli Sırbistan Ulusal Meclisi için erken parlamento seçimi. Seçim sistemi ülke çapında tek seçim çevresine dayalı nispi temsil sistemi.
Oyların dağılımında genel seçim barajı yüzde 3. Ulusal azınlık listeleri bu barajın dışında tutuluyor ve özel bir katsayı mekanizmasından yararlanıyor. Sandalyeler ise D’Hondt yöntemiyle dağıtılıyor. (Seçim Komisyonu)
Bu ayrıntı önemli. Çünkü seçim yalnızca “en çok oyu kim alacak?” sorusundan ibaret değil. Yüzde 3 civarındaki küçük listelerin parlamentoya girip girmemesi, büyük listelerin sandalye dağılımını doğrudan etkileyebilir.
2023 parlamento seçimlerinde Vučić’in liderliğindeki liste 1.783.701 oy ve 129 sandalye kazanmıştı. (Seçim Komisyonu)
Dolayısıyla 2026 seçiminde ortaya çıkacak tabloyu yalnızca iki büyük listenin oy oranı değil, diğer listelerin barajı geçip geçmemesi de belirleyecek.
Öğrenci hareketi artık yalnızca protesto hareketi değil
Öğrenci hareketi 14 Eylül’de “Studentska lista – Studenti pobeđuju” adıyla 250 kişilik aday listesini RIK’e sundu. CRTA’ya göre liste yaklaşık 70 bin destek imzası ile teslim edildi. (CRTA)
Listeyi diğer siyasi yapılardan ayıran en önemli özellik ise adayların büyük bölümünün öğrenci olmaması.
Bu durum hükümete yakın medya tarafından yoğun biçimde eleştirildi. Ancak öğrencilerin açıklamasına göre listenin “öğrenci listesi” olarak adlandırılmasının nedeni adayların öğrenci olması değil, adayların öğrenciler tarafından belirlenmiş olması.
Danas’ın 16 Eylül tarihli haberinde öğrenci hareketinden Dobrosav Milutinović, adayların fakülteler üzerinden belirlenen prosedürlerle seçildiğini ve öğrencilerin veto mekanizması kullandığını anlattı. (Dnevni list Danas)
Dolayısıyla burada iki farklı olgu birbirinden ayrılmalı:
- Listeye giren kişilerin çoğu öğrenci değil.
- Listeyi oluşturan siyasi süreç öğrenci hareketi tarafından yürütülüyor.
Bu ikisi aynı şey değil.
N1 de SNS listesindeki öğrencileri ayrıca haberleştirdi ve iki listenin aday profillerinin farklı olduğunu gösterdi. (N1 Info RS)
Öğrenci Listesi ne vadediyor?
Öğrenci hareketi 15 Eylül’den itibaren “Mi znamo kako – Ne yapacağımızı biliyoruz” başlığı altında 11 maddelik programını tanıtmaya başladı.
Program üç ana başlık altında toplanıyor:
1. “Srbija ili mafija”
Bu bölümün merkezinde:
- yargı ve savcılığın siyasi etkiden çıkarılması,
- yolsuzlukla mücadele için özel bir savcılık polisi oluşturulması,
- kamu görevlilerinin mal varlıklarının incelenmesi,
- siyasi kurumların tasfiyesi/departizasyonu,
- kamu sözleşmelerinin daha şeffaf hale getirilmesi
gibi öneriler bulunuyor. (Mašina)
2. “U znanju je moć”
İkinci bölüm eğitim politikalarına odaklanıyor. Öne çıkan vaatlerden biri öğrenciler için ücretsiz ders kitapları ve eğitim sisteminin siyasetten arındırılması.
3. “Srbija raste sa nama”
Üçüncü bölüm ekonomik ve sosyal politikalarla ilgili.
Öne çıkan öneriler arasında:
- gençlerin konut erişiminin kolaylaştırılması,
- ilaç fiyatlarının düşürülmesi,
- yerli ekonomi ve üretimin desteklenmesi,
- genç uzmanlar ve girişimciler için destek mekanizmaları
yer alıyor. (Studentska·Lista)
Bu nedenle Öğrenci Listesi’nin seçim programını yalnızca “protesto programı” olarak tanımlamak doğru olmaz. Liste, yolsuzluk ve kurumların bağımsızlığı üzerinden başlayan; eğitim, konut, ilaç ve ekonomik politika alanlarına uzanan 11 maddelik bir hükümet programı sunuyor.
Asıl soru: Öğrenci Listesi’nin oy oranı ne?
Burada son derece dikkatli olmak gerekiyor.
4 Eylül – Faktor Plus
Faktor Plus’ın Ağustos-Eylül dönemindeki 1.200 kişilik saha araştırmasında:
| Liste | Destek |
|---|---|
| SNS / Aleksandar Vučić | %47,2 |
| Öğrenci Listesi | %31,5 |
| SPS | %4,9 |
| SSP merkezli Avrupa yanlısı koalisyon | %3,6 |
| NPS merkezli koalisyon | %3,4 |
olarak açıklanmıştı. (tanjug.rs)
21 Eylül – yeni Faktor Plus araştırması
16–20 Eylül arasında 986 kişiyle yapılan yeni araştırmada tablo değişti:
| Liste | Destek |
|---|---|
| SNS / “Ujedinjena Srbija” | %48,6 |
| Öğrenci Listesi | %37,1 |
| SPS | %4,9 |
| “Evropska Srbija” | %3,6 |
| Autentična Desnica | %2,8 |
| Mi Snaga Naroda | %1,2 |
Araştırmada katılım niyeti %62, “oy kullanmayacağını” söyleyenler %22, kararsızlar ise %16 olarak verildi. (Politika Online)
Dolayısıyla Faktor Plus’ın kendi iki araştırması arasında bile önemli bir değişim görülüyor:
SNS: %47,2 → %48,6
Öğrenci Listesi: %31,5 → %37,1
İki büyük liste arasındaki ölçülen fark böylece 15,7 puandan 11,5 puana geriledi.
Bu, “seçimi şu taraf kazanacak” anlamına gelmez. Çünkü araştırmalar seçim sonucu değildir ve özellikle ikinci araştırmanın örneklemi ile saha tarihleri farklıdır.
Peki neden başka araştırmalarda tam tersi sonuç çıkıyor?
Buradaki en önemli veri metodolojik farklılık.
CRTA’nın Haziran 2026 araştırmasında, kararını vermiş seçmenler arasında Öğrenci Listesi %44,9, SNS %35,7 ölçülmüştü. Araştırma 10–24 Haziran’da 2.324 yetişkinle yüz yüze gerçekleştirilmişti. (CRTA)
BIRODI ise ağustos sonunda yayımladığı modelde Öğrenci Listesi için yaklaşık %48,5, SNS için %38,6 öngörmüştü. Ancak BIRODI bunun klasik kamuoyu araştırması olmadığını, geçmiş seçim sonuçları, anketler, demografik veriler ve çeşitli varsayımlarla oluşturulmuş olasılık modeli/scenario olduğunu özellikle belirtti. (N1 Info RS)
Bu nedenle üç veri aynı kategoriye konulmamalı:
- Faktor Plus: kamuoyu araştırması
- CRTA: kamuoyu araştırması
- BIRODI: modelleme/olası sonuç senaryosu
Bu ayrım yapılmadan “öğrenciler %48,5” veya “SNS %48,6” demek metodolojik olarak yanıltıcı olur.
21 Eylül itibarıyla en güncel klasik araştırma ne söylüyor?
15–30 Eylül aralığında erişilebilen en güncel geniş kapsamlı klasik araştırma olarak 16–20 Eylül tarihli Faktor Plus çalışması öne çıkıyor.
Bu araştırmaya göre:
SNS/Vučić listesi %48,6 – Öğrenci Listesi %37,1.
Dolayısıyla 30 Eylül itibarıyla elimizdeki son yayımlanmış Faktor Plus ölçümünde SNS/Vučić listesi daha yüksek ölçülmüş durumda.
Fakat aynı tarihte N1’in aktardığı siyasi analizlerde ve önceki CRTA/BIRODI çalışmalarında farklı sonuçlar bulunması nedeniyle bundan seçim gecesine ilişkin bir sonuç çıkarmak mümkün değil. (N1 Info RS)
Vučić’in kendi seçim hedefi: yüzde 50
Burada ilginç bir başka veri var.
Vučić 14 Eylül’de kendi listesinin %50’nin altında kalmasını kişisel olarak başarısızlık kabul edeceğini söyledi. (Politika Online)
Bu, bir kamuoyu araştırması değil; Vučić’in kendi siyasi hedefi.
21 Eylül Faktor Plus araştırmasındaki %48,6 oranı bu hedefin 1,4 puan altında.
Ancak bunu “Vučić yüzde 50 alamaz” şeklinde yorumlamak doğru olmaz. Kamuoyu araştırmasının hata payı ve seçim gününe kadar meydana gelebilecek değişimler hakkında elimizde bu sonuç üzerinden kesin bir veri bulunmamaktadır.
Daha da önemlisi, 22 Eylül’de Vučić araştırmanın rakamlarını doğrudan yorumlamaktan kaçınarak yarışın “çok belirsiz” olduğunu söyledi ve Öğrenci Listesi’nin avantajı olduğunu ifade etti. (Dnevni list Danas)
Bu açıklama, siyasi söylem açısından dikkat çekici olsa da seçim sonucu tahmini değildir.
27 Eylül: Seçimin en önemli siyasi değişikliği
27 Eylül’de Aleksandar Vučić cumhurbaşkanlığından istifa etti.
Anayasa’nın 117. maddesine göre cumhurbaşkanının istifasıyla görev süresi sona eriyor. 120. maddeye göre ise Ulusal Meclis Başkanı cumhurbaşkanlığı görevini vekâleten üstleniyor ve yeni cumhurbaşkanlığı seçiminin en geç üç ay içinde yapılması gerekiyor. (Paragraf)
Vučić’in yerine geçici olarak Ana Brnabić cumhurbaşkanlığı görevini üstlendi.
Vučić’in amacı ise açıklandı: SNS’nin listesinden milletvekili adayı olarak seçimlere katılmak ve başbakanlık görevini üstlenebilmek.
Reuters ve AP bunu, Vučić’in üçüncü kez cumhurbaşkanı olmasının anayasal olarak mümkün olmaması nedeniyle başbakanlık üzerinden siyasi etkisini sürdürme girişimi olarak aktardı. (Reuters)
Bu gelişme seçim kampanyasının siyasi anlamını değiştirdi:
25 Ekim seçimleri artık yalnızca bir parlamento seçimi değil; Vučić’in gelecekteki yürütme rolünün de belirleneceği bir seçim haline geldi.
Bununla birlikte cumhurbaşkanlığı seçimi ayrı bir süreç olacak.
SNS’nin avantajı nerede?
Burada “avantaj” kelimesini seçim sonucu anlamında değil, ölçülebilir siyasi ve örgütsel kapasite anlamında kullanmak gerekiyor.
Birincisi, SNS ülke çapında uzun süredir örgütlü bir siyasi parti.
İkincisi, mevcut meclis deneyimi ve kamu yönetimindeki siyasi ağırlığı bulunuyor.
Üçüncüsü, Faktor Plus’ın 21 Eylül araştırması SNS’yi %48,6 ile ilk sırada gösteriyor. (Politika Online)
Dördüncüsü, SNS’nin listesinde 250 aday bulunuyor ve Aleksandar Vučić listenin birinci sırasında. (Dnevni list Danas)
Ancak burada önemli bir karşı ağırlık var:
Öğrenci hareketi ilk kez parlamento seçimlerine giriyor ve mevcut siyasi partilerin önemli bir bölümünü kendi listelerinden çekilmeye veya Öğrenci Listesi’ni desteklemeye yöneltti.
N1’in 16 Eylül tarihli haberine göre bazı muhalefet partileri adaylıklarını öğrenciler lehine geri çekmişti. (N1 Info RS)
Bu, seçimde oyların nasıl konsolide olacağı açısından önemli bir değişken.
Öğrencilerin temel avantajı: yeni bir siyasi kimlik
Öğrenci hareketinin seçim kampanyası geleneksel parti kampanyasından farklı.
Liste:
- klasik bir parti lideri etrafında kurulmadı,
- adayların önemli bölümü akademisyen, uzman, doktor, öğretmen, sporcu ve farklı meslek gruplarından geliyor,
- öğrenciler kendileri aday olmak yerine adayları belirledi,
- hareket yaklaşık iki yıllık protesto mobilizasyonunu seçim kampanyasına dönüştürüyor.
Reuters ve AP de listeyi akademisyenler ve profesyonellerden oluşan daha geniş bir siyasi platform olarak tanımlıyor. (AP News)
Bu modelin seçimde ne kadar oy üreteceğini kesin olarak söylemek mümkün değil.
Ancak şu artık doğrulanabilir bir gerçek:
Öğrenci hareketi protesto alanından çıkıp resmen seçim yarışına girmiştir.
Medya savaşı: 15–30 Eylül taramasında ortaya çıkan tablo
Burada beş medya kuruluşunun aynı olayı nasıl farklı çerçevelediği özellikle dikkat çekiyor.
Danas
Danas’ın haberlerinde öğrenci listesinin adaylarının neden öğrenci olmadığı açıklanmaya çalışılıyor ve hareketin kendi açıklamalarına geniş yer veriliyor.
15 Eylül’de Danas, “Öğrenciler SNS’yi yakalayabilir mi?” sorusunu siyasi analiz konusu yaptı. Haberde SNS’nin devlet kaynaklarını kullandığı yönündeki iddialar ve öğrencilerin kampanya kapasitesi tartışıldı. Bu iddialar Danas’ın kaynaklarına ve görüşlerine dayanıyor; bağımsız biçimde kanıtlanmış seçim sonucu değildir. (Dnevni list Danas)
Danas ayrıca öğrencilerin kendi aday belirleme mekanizmasını ayrıntılı biçimde aktardı. (Dnevni list Danas)
N1
N1’in haber çizgisinde daha çok:
- aday listelerinin içeriği,
- RIK kararları,
- seçim prosedürü,
- kampanya koşulları,
- siyasi açıklamaların karşılaştırılması
öne çıkıyor.
Örneğin N1, 16 Eylül’de Vučić’in liste adının çıkarabileceği çıkar çatışması itirazlarını ve RIK’in bu itirazları reddetmesini haberleştirdi. (N1 Info RS)
N1 ayrıca 27 Eylül’de Akademik Plenum’un SNS’ye yönelik suçlamalarını haberleştirdi; bunları kendi doğrulanmış bulguları gibi değil, Akademik Plenum’un açıklaması olarak aktardı. (N1 Info RS)
Politika
Politika’nın 15–21 Eylül dönemindeki haberlerinde öğrencilerin aday profili ve listenin yapısı yoğun biçimde tartışıldı.
15 Eylül tarihli bir Politika haberinde öğrenci listesinin ortalama yaşının 50,6, Vučić listesinin ortalama yaşının 43,5 olduğu aktarıldı. (Politika Online)
21 Eylül’de ise aynı gazete Faktor Plus araştırmasının sonucunu yayımladı:
Vučić listesi %48,6 – Öğrenci Listesi %37,1. (Politika Online)
Kurir
Kurir’in 15 Eylül’deki haberlerinde de adayların yaşları ve “öğrenci listesinde öğrenci bulunmaması” konusu öne çıktı. (Kurir)
27 Eylül’de Vučić’in istifası üzerine Kurir TV’nin hazırladığı özel yayında ise konuşmacılar arasında SNS yetkilileri ve hükümete yakın isimler bulundu. Yayının konusu doğrudan Vučić’in istifası ve “yeni dönem” olarak çerçevelendi. (Kurir)
Bu, Kurir’in söz konusu olay için kullandığı yayın çerçevesinin diğer bazı medya kuruluşlarından belirgin biçimde farklı olduğunu gösteriyor.
Informer
Informer’da dil daha açık biçimde taraflı.
21 Eylül’de Faktor Plus araştırması “Vučić’in mutlak hâkimiyeti” başlığıyla sunuldu ve %48,6 oranı “halkın kırılmaz desteği” olarak yorumlandı. Bu ifade araştırmanın metodolojik sonucu değil, Informer’ın editoryal yorumudur. (INFORMER)
27 Eylül’deki yayınlarda ise Vučić’in istifası “tarihi” ve “devlet adamlığı” çerçevesinde sunuldu; aynı gün Öğrenci Listesi hakkında çok ağır ve küçültücü ifadeler içeren başlıklar kullanıldı. (INFORMER)
Bu nedenle beş medya kuruluşunu aynı haber dili içinde değerlendirmek mümkün değil.
Bu farklılık sadece editoryal tercih meselesi mi?
Uluslararası gözlemcilerin geçmiş seçimler hakkında ortaya koyduğu veriler burada önem kazanıyor.
OSCE/ODIHR’nin 2023 seçimleri için hazırladığı nihai rapor, seçimlerin teknik olarak iyi yönetildiğini ancak:
- Cumhurbaşkanının seçim kampanyasındaki belirleyici rolü,
- iktidar partisinin sistemik avantajları,
- medya yanlılığı,
- kamu kaynaklarının kullanılması,
- devlet görevi ile parti faaliyetlerinin birbirine karışması
gibi sorunların eşit olmayan bir seçim ortamı oluşturduğunu belirtti. (ODIHR)
Bu değerlendirme 2026 seçiminin sonucunu belirlemez. Ancak 2026 kampanyasının değerlendirileceği kurumsal geçmişi ortaya koyar.
CRTA’nın 28 Eylül tarihli seçim izleme verileri ise 9–20 Eylül arasındaki televizyon görünürlüğü bakımından çarpıcı bir fark kaydetti: CRTA’ya göre Vučić seçim kampanyasının ilk 11 gününde 17 canlı televizyon programına katılırken Öğrenci Listesi’nin ilk sırasında bulunan Ilija Srđanović ulusal kapsama sahip televizyonlarda canlı programa çıkarılmadı. (CRTA)
Bu, oy oranının ne olacağını göstermez; fakat kampanyaya erişim bakımından ölçülebilir bir medya farkıdır.
Basın özgürlüğü açısından 2026 seçimlerinin önemli göstergesi
22 Eylül’de Committee to Protect Journalists, seçim öncesinde gazetecilere yönelik tehdit, fiziksel saldırı ve düşmanca atmosfer konusunda uyarı yayımladı.
CPJ, özellikle mitingleri takip eden gazetecilerin saldırıya uğraması, tehditler ve gazetecileri itibarsızlaştırmaya yönelik kampanyalar konusunda yetkililere çağrıda bulundu. Eylül ayında N1 ve Danas gazetecilerine yönelik tehditleri de belgeledi. (Committee to Protect Journalists)
RSF’nin 2026 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi’nde Sırbistan 180 ülke arasında 104. sırada bulunuyor; 2025’te 96. sıradaydı. RSF ayrıca medya sektöründe siyasi baskı, ekonomik bağımlılık ve devlet bağlantılı reklam/subvansiyon mekanizmalarının sorun oluşturduğunu belirtiyor. (RSF)
Dolayısıyla 2026 seçim kampanyasının önemli sorularından biri yalnızca “kim ne kadar oy alacak?” değil:
Seçmenler kampanya sırasında farklı siyasi seçeneklere eşit ve yeterli biçimde erişebilecek mi?
Bu soru özellikle önceki ODIHR raporları ve 2026 CPJ değerlendirmeleri nedeniyle önem taşıyor.
Seçimde neler değişebilir?
Burada “şu olacak” demek yerine, seçim sonucunun anayasal ve parlamenter olarak neyi değiştirebileceğini söylemek mümkün.
1. Parlamento çoğunluğu değişebilir
250 sandalyeli parlamentoda hükümet kurabilmek için gerekli çoğunluk, seçim sonrası sandalye dağılımına bağlı olacak.
D’Hondt sistemi nedeniyle oy oranları ile sandalye oranları birebir aynı olmak zorunda değil. Ayrıca %3 barajının altında kalan listelerin oyları sandalye dağılımını etkileyebilir. (Seçim Komisyonu)
2. SNS’nin tek başına veya ortaklarıyla hükümet kurması mümkün olabilir
Bu, seçim sonucunda elde edilecek sandalye sayısına bağlı.
Burada önemli nokta şu: %48,6 oy ölçülmüş olması otomatik olarak 126 sandalye anlamına gelmez. Sandalye dağılımı diğer listelerin sonuçlarına göre hesaplanır.
3. Öğrenci Listesi parlamentoya güçlü biçimde girerse
Bu durumda yaklaşık iki yıldır sokakta olan öğrenci hareketi ilk kez doğrudan yasama organının içinde temsil edilmiş olacak.
Ancak bunun hükümet kurma, anayasa değişikliği veya belirli yasaları geçirme kapasitesine dönüşüp dönüşmeyeceği seçim sonrası sandalye dağılımına ve koalisyon ilişkilerine bağlı olacak.
4. Vučić’in siyasi pozisyonu değişmiş durumda
27 Eylül’deki istifayla Vučić artık cumhurbaşkanı değil.
Seçimden sonra ortaya çıkacak hükümet yapısında başbakanlık görevini üstlenip üstlenmeyeceği ise seçim sonucu ve parlamentodaki siyasi çoğunluğa bağlı.
Ayrıca Anayasa gereği yeni cumhurbaşkanlığı seçiminin üç ay içinde yapılması gerekiyor. (Paragraf)
Bu nedenle 25 Ekim seçiminin ardından Sırbistan’da ikinci bir seçim süreci de başlayacak.
15–30 Eylül döneminin en önemli verileri
| Gösterge | Durum |
|---|---|
| Parlamento seçimi | 25 Ekim 2026 |
| Parlamento | 250 sandalye |
| Genel seçim barajı | %3 |
| Sistem | D’Hondt / nispi temsil |
| Öğrenci Listesi | 250 aday |
| Öğrenci Listesi destek imzası | yaklaşık 70 bin |
| Faktor Plus, 4 Eylül | SNS %47,2, Öğrenciler %31,5 |
| Faktor Plus, 21 Eylül | SNS %48,6, Öğrenciler %37,1 |
| CRTA, Haziran | Kararlı seçmenlerde Öğrenciler %44,9, SNS %35,7 |
| BIRODI modeli | Öğrenciler %48,5, SNS %38,6 |
| Vučić’in kendi hedefi | %50’nin üzeri |
| Vučić’in istifası | 27 Eylül |
| Geçici cumhurbaşkanı | Ana Brnabić |
| Sonraki cumhurbaşkanlığı seçimi | En geç üç ay içinde |
Kaynaklar: RIK, CRTA, Faktor Plus, BIRODI ve Sırbistan Anayasası. (Paragraf)
Sonuç: 30 Eylül itibarıyla kesin olarak ne biliyoruz?
30 Eylül 2026 itibarıyla kesin seçim sonucu bilinmiyor. Bu konuda bundan daha ileri bir sonuç çıkarmak mümkün değil.
Bildiğimiz şeyler ise oldukça net:
Bir: 25 Ekim’deki seçim sıradan bir erken parlamento seçimi olmaktan çıktı. Vučić’in cumhurbaşkanlığından istifa ederek doğrudan parlamento listesine girmesi, seçimi aynı zamanda onun gelecekteki yürütme rolünün belirlenmesine bağladı.
İki: Öğrenci hareketi artık yalnızca protesto yapan bir toplumsal hareket değil; 250 adaydan oluşan, program açıklayan ve seçimlere resmen katılan bir siyasi aktör.
Üç: 21 Eylül tarihli son Faktor Plus araştırmasında SNS/Vučić listesi %48,6 ile Öğrenci Listesi’nin (%37,1) üzerinde ölçüldü. Ancak daha önceki CRTA ve BIRODI verileri farklı bir tablo ortaya koyuyor. Bu nedenle tek bir anketi seçim sonucunun göstergesi olarak kullanmak bilimsel açıdan doğru değil.
Dört: Öğrenci Listesi’nin yükselişi ile SNS’nin ölçülen desteğinin birlikte yükselmesi, Faktor Plus’ın iki araştırmasında görülen önemli bir gelişme. Bu, kampanyanın iki ana siyasi blok çevresinde yoğunlaştığını gösteriyor; fakat sonucu önceden belirlemiyor.
Beş: Medya ortamı seçim yarışının kendisi kadar önemli. Danas ve N1’in haberlerinde kurumsal süreçler, seçim koşulları ve öğrenci hareketinin gerekçeleri daha fazla öne çıkarken; Politika, Kurir ve özellikle Informer’da öğrencilerin aday profili, hareketin meşruiyeti ve Vučić’in siyasi anlatısı daha farklı biçimde çerçeveleniyor. Bu farklılık, Sırbistan’daki medya kutuplaşmasının seçim kampanyasına yansımasını açık biçimde gösteriyor. Uluslararası gözlemcilerin 2023 seçimleriyle ilgili tespitleri ve 2026’da CPJ’nin gazetecilere yönelik tehditlere ilişkin uyarıları da bu bağlamı destekliyor. (ODIHR)
Altı: Dolayısıyla 30 Eylül itibarıyla en güvenli gazetecilik cümlesi şudur:
Sırbistan seçim yarışında iki ana siyasi blok belirginleşmiş durumda; ancak mevcut kamuoyu araştırmaları birbirinden önemli ölçüde farklı sonuçlar verdiği için 25 Ekim’in parlamento aritmetiğini bugünden kesin olarak söylemek mümkün değil.
Kullanılan temel kaynaklar
- Sırbistan Cumhuriyet Seçim Komisyonu (RIK): seçim sistemi, %3 barajı, D’Hondt yöntemi ve 2026 seçim takvimi. (Seçim Komisyonu)
- CRTA: öğrenci listesinin adaylık süreci, seçim gözlemi, medya görünürlüğü ve kamuoyu araştırması. (CRTA)
- Faktor Plus: 4 ve 21 Eylül araştırmaları. (tanjug.rs)
- BIRODI: kamuoyu araştırmasından farklı olarak modelleme yöntemi. (N1 Info RS)
- OSCE/ODIHR: Sırbistan’ın önceki parlamento seçimlerinde seçim ortamı, medya dengesi ve kamu kaynakları değerlendirmeleri. (ODIHR)
- CPJ ve RSF: 2026’da gazetecilerin güvenliği ve basın özgürlüğü göstergeleri. (Committee to Protect Journalists)
- Reuters, AP, Al Jazeera ve DW: Vučić’in istifası, öğrenci listesinin seçime girişi ve seçim kampanyasının uluslararası değerlendirmeleri. (Reuters)
- Danas, N1, Kurir, Politika ve Informer: 15–30 Eylül dönemindeki yerel medya taraması ve farklı haber çerçevelerinin karşılaştırılması. (Dnevni list Danas)
Not: Haber metnindeki siyasi aktörlere ilişkin tartışmalı suçlamalar ve nitelemeler, doğrulanmış gerçekler olarak değil, ilgili siyasi aktörün veya medya kuruluşunun açıklaması/çerçevesi olarak ele alınmıştır. Bu ayrım özellikle Informer, Kurir ve siyasi aktörlerin birbirleri hakkındaki iddialarında korunmuştur.
