Öğrenci Listesi, SNS ve Aleksandar Vučić’in Seçim Stratejisi
Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, 9 Eylül 2026’da Ulusal Meclisi feshederek erken genel seçimin 25 Ekim 2026’da yapılacağını duyurdu. Bu, 1990’da çok partili sisteme geçilmesinden bu yana Sırbistan’da yapılacak 15. parlamento seçimi ve SNS’in 2012’de iktidara gelmesinden bu yana beşinci erken/olağanüstü seçim (kaynak: Radio Slobodna Evropa/RFE-RL, 9-10 Eylül 2026 haberleri).
Seçim kararı, 1 Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonunda çatının çökmesi ve 16 kişinin ölümüyle başlayan, üniversite öğrencilerinin öncülük ettiği yaklaşık iki yıllık protesto ve blokaj dalgasının doğrudan sonucu. Öğrenciler, erken seçim talebini ilk kez 492 gün önce gündeme getirmişti (kaynak: Trn.mk, Makedonca basın, 12 Eylül 2026 haberi). Vučić kararını açıklarken gerekçe olarak toplumsal gerilimleri, siyasi anlaşmazlıkları ve Belgrad’ın Mayıs 2027’de ev sahipliği yapacağı EXPO 2027 fuarının güvenceye alınması ihtiyacını gösterdi (kaynak: Balkan Insight, 9 Eylül 2026).
Seçimin iki ana kutbu, RIK tarafından resmen onaylanmış listeler üzerinden netleşmiş durumda: iktidardaki SNS’in başını çektiği “Aleksandar Vučić – Ujedinjena Srbija” (Aleksandar Vučić – Birleşik Sırbistan) listesi ve öğrenci hareketinin kurduğu “Studentska lista – Studenti pobeđuju” (Öğrenci Listesi – Öğrenciler Kazanıyor) listesi (kaynak: Kurir ve Danas, 12-13 Eylül 2026 haberleri).
Aleksandar Vučić – Ujedinjena Srbija listesi yarışın merkezinde
Sırbistan’da 25 Ekim 2026’da yapılacak erken parlamento seçimlerinde iktidar partisi SNS, Aleksandar Vučić – Ujedinjena Srbija adıyla seçim yarışına giriyor. Öğrenci hareketi ise kendi aday listesini oluşturuyor. Bu iki liste arasındaki rekabet, seçim kampanyasının temel siyasi eksenlerinden biri.
Seçimin ana aktörleri
1. Aleksandar Vučić – Ujedinjena Srbija listesi nedir?
Sırbistan’da iktidardaki parti Srpska napredna stranka (SNS), 2026 erken parlamento seçimlerine Aleksandar Vučić – Ujedinjena Srbija adıyla katılıyor. N1’in 12 Eylül tarihli haberine göre SNS seçim listesini teslim etti. SNS Genel Kurulu da Vučić’i liste başı ve başbakan adayı olarak belirledi. Liste halk tarafından pek hazzedilmeyen birçok ismi barındırıyor. Ancak Türkiye’de Cumhurbaşkanı Erdoğan ismi nasıl tüm listeyi önemsiz kılıyor ve destek buluyorsa Sırbistan’da da Vucic’in ismi aynı. SNS’i ya da SNS adaylarını değil Vucic’i destekliyor seçmenler. Bu yüzden Vucic listesine koyacak nitelikli isim bulmakla uğraşmıyor.
Haliyle seçim SNS’nin mevcut iktidar çizgisini sürdürme iddiası ile öğrenci hareketinin parti dışı bir liste üzerinden temsil arayışına dönüşüyor.
2. Öğrenci listesi
Öğrencilerin güven duyduğu adaylardan oluşması planlanan, akademisyenlerin ve gençlerin desteklediği parti dışı siyasi temsil girişimi. Öğrenci Bloğunun listesi 14 Eylül akşamı duyuruldu ve Студенти побеђују adresinde yayınlandı.
Blokajdaki öğrenciler, 9 Eylül 2026’da (seçimlerin ilan edildiği gün) “Studentska lista – Studenti pobeđuju” (Öğrenci Listesi – Öğrenciler Kazanıyor) adlı vatandaş grubunu resmen kurdu. Kuruculardan bazıları: Marija Maruna, Katarina Šćepanović, Goran Perišić, Miljan Salata, Dušan Đurđević (kaynak: Mašina, Eylül 2026). Listenin tam adayları 13 Eylül’de RIK’e teslim edildi; adaylar arasında çok sayıda üniversite öğretim üyesi ve farklı meslek gruplarından isim bulunuyor (kaynak: Danas, 12-13 Eylül 2026).
Öğrencilerin 30 Haziran 2026’da Belgrad’da kamuoyuyla paylaştığı seçim programının temel maddeleri (kaynak: N1 info):
- Radyo ve Televizyon Düzenleme Kurumu’nun (REM) yönetim ve denetim organlarının yasaya uygun şekilde yeniden yapılandırılması
- Medyanın tarafsız haber verme yükümlülüğü
- Seçmen listelerinin tam kapsamlı revizyonu
- Seçmenlere yönelik baskı ve zorlamanın önlenmesi, seçmen hakkı ihlallerinin cezalandırılması
- Seçimleri denetleyen kurumların işlevsel hale getirilmesi
Bu maddeler esas olarak hukukun üstünlüğü ve seçim güvenilirliği eksenine odaklanıyor; ekonomi politikaları konusunda kapsamlı ve ayrıntılı bir program şu ana kadar kamuoyuyla paylaşılmadı — bu konuda Danas’ın 5 Nisan 2026 tarihli bir yorum yazısı da programın soyutluğunu eleştirmişti. Bu nedenle Öğrenci Listesi’nin ekonomi, dış politika gibi alanlardaki somut vaatleri hakkında kesin bilgi bulunmamaktadır.
Karadağ kökenli bazı azınlık partileri (Crnogorska partija) ve Vojvodina Macarları Demokratik Birliği (DZVM) gibi bazı siyasi oluşumlar, kendi adaylarını çıkarmak yerine Öğrenci Listesi’ni desteklediklerini açıkladı (kaynak: Insajder TV, 021.rs, Eylül 2026).
Kamuoyu araştırmaları
Sırbistan’da çok nitelikli ve güvenilir kamuoyu araştırmasına rastlamak kolay değil. Ancak güvenilirliği yüksek NSPM araştırmasında öğrenci listesi %39,6, SNS ise %37,5 destek alıyor. Öğrenci listesinin bugün için iktidardaki SNS ile farkı 2,1 yüzde puanı. Bu sonuç, araştırmanın yapıldığı tarihte öğrenci hareketinin önemli bir siyasi desteğe sahip olduğunu gösterir; seçim sonucunu garanti etmez.
Araştırmanın örneklem büyüklüğü, saha tarihleri ve hata payı bu kaynak özetinde yer almadığı için, iki liste arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olup olmadığı hakkında kesin hüküm kurulamamaktadır.
Seçimle Sırbistan’da neler değişebilir?
Hükümet ve parlamento
Öğrenci listesinin güçlü bir sonuç elde etmesi, mevcut meclis aritmetiğini değiştirebilir. Ancak hükümetin kim tarafından kurulacağı, seçim sonucuna ve koalisyon görüşmelerine bağlıdır.
Hesap verebilirlik ve hukuk devleti
Öğrenci protestolarının merkezinde Novi Sad tren istasyonundaki ölümler, yolsuzluk ve kamu kurumlarının işleyişi hakkındaki eleştiriler bulunuyor. Yeni bir meclis çoğunluğu oluşması, bu konuların siyasi gündemini değiştirebilir; hangi reformların uygulanacağı şimdiden kesin değildir.
Medya özgürlüğü
Sırbistan’da medya özgürlüğü ve hükümetin medya üzerindeki etkisi siyasi tartışmaların başlıca konularından. Seçim sonucu, parlamentodaki güç dağılımını değiştirebilir; medya düzenlemelerinin nasıl değişeceği ise yeni siyasi çoğunluğun kararlarına bağlı olacaktır.
Seçim Sonrası Muhtemel Kurumsal Değişim Dinamikleri
Sırbistan’daki seçim sonuçlarına bağlı olarak gerçekleşmesi muhtemel kurumsal ve siyasal süreçler şu şekildedir:
- Muhalefet ve Öğrenci Bloğu Başarısı Durumunda: Basın özgürlüğü yasalarının yeniden düzenlenmesi, devlet organlarındaki denetim mekanizmalarının bağımsızlaştırılması ve Avrupa Birliği müktesebatına uyum çerçevesinde yargı reformlarının hızlandırılması hedeflenmektedir.
- SNS İktidarının Devamı Durumunda: Aleksandar Vučić’in Başbakanlık makamına geçmesiyle birlikte mevcut yürütme yapısının ve merkezileşmiş idare anlayışının korunarak devam edeceği öngörülmektedir.
- Koalisyon Senaryoları: Olası küçük partilerin barajı aşma oranları veya meclis aritmetiğine dair diğer ayrıntılar konusunda henüz doğrulanmış net veri bulunmamaktadır.
Anketler: Kaynağa göre çelişen tablo
Yukarıda paylaştığım NSPM araştırması dışındaki anket verilerinde tek ve kesin bir rakam bulunmamaktadır; farklı kuruluşlar farklı yöntem ve sonuçlar açıklıyor, bu nedenle aşağıdaki rakamları birbirine karıştırmadan, kaynaklarıyla birlikte aktarıyorum:
- Faktor Plus (RTS’in aktardığı, Eylül 2026 başı): SNS %47,2, Öğrenci Listesi %31,5; kararsız seçmen oranının %9-10 civarında olduğu belirtiliyor.
- Danas’ın 25 Temmuz 2026 tarihli haberinde aktarılan anket verileri: Kararını vermiş seçmenler arasında (seçmenlerin %70’i) Öğrenci Listesi %44,9, SNS %35,7, SPS %3,8.
- BIRODI (Toplumsal Araştırmalar Bürosu) — kendi ifadesiyle klasik bir kamuoyu anketi değil, 2012’den bu yana resmi seçim sonuçlarına dayanan bir “senaryo modeli”: merkezi senaryoda Öğrenci Listesi %48,5, SNS listesi %38,6, SPS %3,9. BIRODI bunun bir tahmin değil, “analitik senaryo” olduğunu özellikle vurguluyor ve yazarlarının kimliğini medya misillemesi endişesiyle gizli tuttuğunu belirtiyor (kaynak: N1 info, Ozonpress, 021.rs, Ağustos 2026).
Bu üç kaynak da birbirinden belirgin şekilde farklı sonuçlara işaret ediyor. İtalyan ISPI’den araştırmacı Giorgio Fruscione, Sırbistan’daki anketlerin “tarafsız öngörü araçlarından çok siyasi güç araçları” olarak işlediğini ve rejim etkisi altında kaldığını söylüyor (kaynak: The New Union Post, 9 Eylül 2026). Sonuç olarak, 25 Ekim seçiminin kesin sonucu hakkında bilinen ve doğrulanabilir hiçbir veri yoktur — bu, henüz gerçekleşmemiş bir seçimdir ve mevcut anketler birbiriyle fazlasıyla çelişmektedir.
Krovna Organizacija Mladih Srbije (KOMS) tarafından Nisan-Haziran 2026 arasında yapılan bir araştırmaya göre gençlerin %89’u seçime katılacağını belirtti; gençlerin yalnızca öğrencilere ve bilime yüksek güven duyduğu, siyasi kurumlara güvenin ise çok düşük olduğu (ortalama 1,16-1,26 arası puan) tespit edildi (kaynak: Mašina, Eylül 2026).
Sırbistan’ın 25 Ekim 2026 erken genel seçimleri, Belgrad’ın Batı (AB) ile Doğu (Rusya ve Çin) arasında yıllardır sürdürdüğü “stratejik muğlaklık” ve çok yönlü dengeleme politikasının geleceğini doğrudan şekillendirecektir.
Avrupa Birliği (AB) İle İlişkiler ve Reform Uyum Süreci
Avrupa Parlamentosu’nun Temmuz 2026 raporu ve European Western Balkans verilerine göre Sırbistan’ın AB Ortak Dış ve Güvenlik Politikası’na (CFSP) uyum oranı %60 seviyesinde seyretmektedir.
- SNS İktidarının Devamı: “Aleksandar Vučić – Ujedinjena Srbija” listesinin seçimi kazanması durumunda, AB ile ekonomik entegrasyon ve stratejik hammadde iş birliği sürdürülürken; Rusya’ya yaptırım uygulanmaması ve katılım müzakerelerinin siyasi tıkanıklığı devam edecektir.
- Muhalefet ve Öğrenci Bloğu Etkisi: Hukuk devleti, medya bağımsızlığı (REM reformu) ve yolsuzlukla mücadele başlıklarında AB standartlarına hızlı bir yakınlaşma hedeflenmektedir. Ancak Kosova konusundaki ulusal hassasiyetler nedeniyle AB’nin diplomatik şartlılıklarına karşı temkinli bir duruş korunması olasıdır.
Rusya İle Enerji ve Diplomatik Bağımlılık Aksı
Moskova, Belgrad için hem doğalgaz tedarikinde ana kaynak hem de BM Güvenlik Konseyi’nde Kosova’nın uluslararası tanınmasına karşı diplomatik güvence niteliğindedir.
- Siyasi Denge: SNS yönetimi, yaptırımlara katılmayarak “askeri ve siyasi tarafsızlık” söylemini korumaktadır. Seçimlerden muhalefetin güçlü çıkması durumunda dahi, enerji altyapısının bağımlılığı ve Kosova denklemindeki Rus vetosunun varlığı sebebiyle Moskova ile bağların tamamen koparılması rasyonel bir politika olarak görülmemektedir.
Çin İle “Çelik Kardeşlik” ve Sermaye Finansmanı
2024 yılında yürürlüğe giren Serbest Ticaret Anlaşması (STA) ile Çin, Sırbistan’ın en büyük dış altyapı finansörü ve ticari ortaklarından biri haline gelmiştir.
- Sermaye Akışı: Vučić liderliği, EXPO 2027 projeleri ve madencilik yatırımlarında Çin sermayesini doğrudan rejim stabilitesi ve ekonomik büyümenin motoru olarak değerlendirmektedir.
- Şeffaflık Denetimi: Öğrenci Bloğu ve birleşik muhalefet çizgisi, Çin ile yapılan gizli devletlerarası sözleşmeleri, borçlanma şartlarını ve çevresel etki raporlarını kamuoyu denetimine açmayı vaat etmektedir.
Seçim Sonrası Dış Politika Karşılaştırma Tablosu
| Jeopolitik Eksen | SNS Koalisyonu Projeksiyonu | Öğrenci Bloğu / Muhalefet Projeksiyonu |
| Avrupa Birliği | Ekonomik odaklı pragmatizm; yaptırımlara katılmama | Kurumsal/hukuki uyum; yüksek CFSP entegrasyonu |
| Rusya | Enerji ve Kosova vetosuna dayalı “tarafsızlık” | Şeffaf diplomatik mesafe; pragmatik enerji yönetimi |
| Çin | EXPO 2027 yatırımları ve sınırsız altyapı iş birliği | Kamu denetimi, çevre standartları ve ihale şeffaflığı |
Sonuç: Sırbistan’ın 25 Ekim 2026 erken parlamento seçimlerinde SNS, Aleksandar Vučić – Ujedinjena Srbija listesiyle yarışıyor. NSPM araştırması öğrenci listesini %39,6, SNS’yi %37,5 destekle gösteriyor. Bu veriler, öğrenci hareketinin ciddi bir seçim potansiyeline sahip olduğunu gösterse de nihai seçim sonucunu belirlemiyor.
NOT: Bu metin Danas, N1 info ve Kurir’in yanı sıra RTS, Balkan Insight, Mašina, 021.rs, Vreme, The New Union Post ve BIRODI/KOMS gibi araştırma kuruluşlarının Ağustos-Eylül 2026 tarihli yayınlarına dayanmaktadır. Kurir’in haberlerinde imza toplama sürecinin hükümet lehine, coşkulu bir dille aktarıldığı; Danas ve N1’in ise öğrenci hareketine görece daha fazla yer verdiği ve hükümete eleştirel bir çerçeve sunduğu gözlemlenmiştir — bu, iki kesim arasındaki editoryal çizginin bir yansımasıdır ve haberin doğruluğunu değil, vurgusunu etkiler.
