Vučić kampanyada “sıradan vatandaş” olarak sahada, öğrencilerse sandıkta ilk sınavlarında
Anketler birbirine zıt sonuçlar veriyor, gözlemciler eşitsiz kampanya koşullarına dikkat çekiyor. Sonucu belirleyecek olan büyük olasılıkla katılım oranı. Oran artarsa Öğrenci Listesi düşük kalırsa Vucic rahatlıkla kazanır.
Takvim ve kurallar
Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić 9 Eylül’de Meclis’i feshederek 25 Ekim’e erken parlamento seçimi ilan etti. 27 Eylül’de istifa eden Vučić görevi Meclis Başkanı Ana Brnabić’e devretti. Böylece hükümet, dağıtılmış Meclis ve cumhurbaşkanlığı teknik mandata geçti. Vučić, SNS’nin “Aleksandar Vučić – Birleşik Sırbistan” listesinin başında ve başbakan adayı olarak kampanyayı “sıradan vatandaş” sıfatıyla sürdürüyor. Cumhurbaşkanlığı seçimi en geç 27 Aralık’ta yapılmak zorunda. Vučić görevden ayrılmadan önce 49 kişiye af kararı verdi; bunlardan 23’ü son bir buçuk yıldaki olaylarla bağlantılıydı.
Seçime 18 liste katılıyor, yarısı azınlık listesi. Seçmen sayısı 6.450.523. Parlamentoda 250 sandalye var, çoğunluk için 126 gerekiyor, seçim barajı yüzde 3. RIK’teki bazı muhalefet üyeleri seçmen sayısının ülkenin toplam nüfusuna yakın olduğuna itiraz etti.
Anketler: aynı seçim, zıt tablolar
Faktor Plus (16-20 Eylül, 986 kişi): Vučić’in listesi yüzde 48,6, Öğrenci Listesi yüzde 37,1. Önceki ölçümde (4 Eylül) bu rakamlar yüzde 47,2 ve yüzde 31,5’ti. SPS yüzde 4,9, Avrupa Sırbistan yüzde 3,6 ile barajı geçiyor. Beklenen katılım yaklaşık yüzde 62, kararsız seçmen yüzde 16. 986 kişilik örneklem için teorik hata payı, basit rastgele örnekleme varsayımıyla yaklaşık ±3,1 puan. Tercih belirtenler arasında örneklem küçüldüğü için gerçek pay daha geniş olabilir.
NSPM (Eylül, 30 Eylül’de yayımlandı): Öğrenci Listesi yüzde 44,4, Birleşik Sırbistan yüzde 41,7. Önceki ölçüm yüzde 39,6’ya yüzde 37,5’ti. NSPM araştırmacısı Đorđe Vukadinović, iki aktörün de yüzde 40’ın üzerine çıktığını ve seçimin “referandum atmosferine” büründüğünü söyledi.
CRTA / Stanford Demokrasi Eylem Laboratuvarı (Haziran, 15 Temmuz’da yayımlandı): Kararlı seçmenler arasında Öğrenci Listesi yüzde 44,9, SNS yüzde 35,7.
N1 BiH’nin 13 Ekim tarihli karşılaştırmasına göre 2026’daki tüm Faktor Plus ölçümleri iktidar yanlısı seçeneği 11,5 ile 17,7 puan öne geçirirken, CRTA ve NSPM ölçümleri öğrenci seçeneğini 2,1 ile 9,2 puan öne çıkarıyor. Farkın olası nedenleri arasında yöntem farkları (CRTA yüz yüze, NSPM telefon, Faktor Plus saha çalışması), ölçülen liste kombinasyonları ve anket seçeneklerindeki değişiklikler sayılıyor. Örneğin NSPM Temmuz’da, hükümet karşıtı ama kararsız olanlar için ayrı kategoriyi kaldırdı; Vukadinović bu yanıtların çoğunun öğrencilere geçtiğini belirtiyor. Yani yüzdelerdeki artış tek başına ruh hali değişimi olarak okunamaz.
Güvenilirlik de tartışmalı. Muhalefet ve bağımsız medya Ipsos ve Faktor Plus’ı iktidar yanlısı eğilimle suçluyor; Faktor Plus yöneticisi bunu reddediyor. Vučić ise Temmuz’da CRTA araştırmasına itiraz etmişti. BIRODI’nin 32 anket üzerindeki incelemesine göre ağırlıklandırma bilgisini yalnızca yüzde 25’i, siparişi veren ve finansman bilgisini yüzde 41’i yayımlamış. N1, 2023’ten bir örnek de hatırlatıyor: NSPM o yıl SNS’ye yüzde 39,8, “Sırbistan Şiddete Karşı” listesine yüzde 25,6 vermişti; sonuçlar yaklaşık yüzde 48,1 ve yüzde 24,3 çıktı. Bu, tek bir anketin sapmasını gösteriyor, tüm anketlerin güvenilirliği hakkında hüküm değil.
Koltuk hesabı: N1 BiH’nin D’Hondt hesap makinesi, Faktor Plus’ın 21 Eylül verisiyle (azınlık listeleri hariç) Birleşik Sırbistan 129, Öğrenci Listesi 99, SPS 13, Avrupa Sırbistan 9 koltuk veriyor. Bu bir model, öngörü değil; azınlık koltukları hariç tutulduğu için SNS’nin gerçek rakamı daha düşük olabilir. Bağımsız doğrulanmış bir koltuk tahmini bulunmamaktadır.
Katılım: 2023’te katılım yüzde 58,77’ydi; bu seçimde daha yüksek bekleniyor. BIRODI’ye göre iktidarın oyu yaklaşık 1,6 milyonda kalırsa yüzde 62-65 üzeri katılım aynı yüzdeyi korumasını zorlaştırıyor. Faktor Plus’tan Predrag Lacmanović ise son gün karar verenlerin kabaca eşit dağılacağını, muhalefete gideceğini varsaymamak gerektiğini söylüyor. Bu, ölçülmüş veri değil, bir tahmin.
Öğrenci Listesi: kim, ne vaat ediyor?
Liste hukuken bir vatandaş grubu. 250 kişilik listede öğrenci değil akademisyen, profesyonel ve kamusal figürler yer alıyor; listenin başında kardiyolog Ilija Srdanović var. 11 maddelik “Öğrenci Planı” üç başlık altında toplanıyor:
- Yolsuzluk ve kurumlar: Özel savcılık polisi, yargının siyasi baskıdan kurtarılması, kaynağı belirsiz mal varlığına el konulması, kamu görevlilerinde lüstrasyon, ihale şeffaflığı.
- Medya: Medya düzenleyicisi REM’in “partisizleştirilmesi”, RTS’nin “serbest bırakılması”, ulusal frekansların yeniden dağıtımı.
- Eğitim ve ekonomi: Ücretsiz ders kitabı, kamuda sınavla atama, belirli süreli sözleşmelerde üst sınırın 24’ten 12 aya indirilmesi, genç çiftlere konut, ilaç fiyatlarının düşürülmesi, köy ambulanslarının yeniden açılması.
Srdanović’e göre önce iç sorunlar çözülmeli, dış politika sonra gelecek. Salt çoğunluk sağlanamazsa programı kabul edenlerle işbirliği mümkün, mevcut iktidarla ise değil. Eleştiri cephesinde Slovenya merkezli IFIMES, Kosova, AB, Rusya ve Çin gibi konulardaki tutumların belirsiz kaldığına dikkat çekiyor.
TV tartışması hâlâ çözülmedi. Srdanović, Vučić’in çağrısını üç kez reddetti. RTS ikisini de davet etti; Vučić kabul etti. Vučić sosyal medyada, öğrencilerin “lahana taşı bile onu yenerdi” demesine atıfla, Srdanović’in fotoğrafı ve bir lahana taşıyla “tartıştığı” bir video yayımladı. Srdanović’in cevabı “bilgelik taşı bulundu, uygun uzman hâlâ aranıyor” oldu. Kapanış mitingleri için öğrenciler 22 Ekim’de Belgrad’da, SNS ise Niş’te hazırlanıyor.
SNS ve Vučić’in kampanyası
Vučić’in kozu ekonomi ve “istikrar” mesajı. 1 Aralık’tan itibaren emeklilere yüzde 7,5, kamu çalışanlarına yüzde 8, sosyal koruma çalışanlarına yüzde 12 zam açıkladı. Bunların yanında tek seferlik ödemeler de yapıldı. ODIHR’ın ara raporuna göre katılımcılar ve sivil toplum kuruluşları, yetişkin vatandaşlara yapılan ve yaklaşık bir milyar avroyu bulan tek seferlik yardım kararını kamu kaynaklarının kötüye kullanımı örneği olarak gösteriyor.
Sandık sonrası konusunda Vučić’in sözleri çift yönlü: Rakipleri kazanırsa aynı gece tebrik edeceğini, ancak “halk iradesinin çalınmasına” izin vermeyeceğini söyledi; artık cumhurbaşkanı olmadığı için halkı sokağa çağırmakta zorlanmayacağını da ekledi. Srdanović ise her oyu şiddetsiz biçimde savunmaya hazır olduklarını belirtiyor.
Gözlemciler ne diyor?
ODIHR’ın 16 Eylül-7 Ekim dönemini kapsayan ara raporu 10 Ekim’de açıklandı. Raporun öne çıkan noktaları:
- Çerçeve: RIK yasal süreleri şimdiye kadar tuttu, yasal çerçevedeki değişiklikler önceki tavsiyelerin bir kısmını karşıladı. Kampanya genelde ılımlı yoğunlukta ama “son derece kutuplaşmış”.
- Karşılanmamış tavsiyeler: Seçmen baskısı, kamu kaynaklarının kötüye kullanımı, kampanya finansmanı denetimi, medya düzenleyicisinin bağımsızlığı ve gazeteci güvenliği alanındaki tavsiyeler hâlâ yerine getirilmedi.
- Seçmen kütüğü: Yaklaşık 6,5 milyon seçmenin yer aldığı kütükte bazı belediyeler ve adreslerde alışılmadık kayıt sayıları endişe yaratıyor. İnceleme komisyonunun ilk raporu 28 Ekim’e kadar bekleniyor.
- Medya ve baskı: Rapor dezinformasyona, medya yanlılığına, gazetecilere yönelik saldırılara ve muhalefete karşı iddia edilen casus yazılım kullanımına dikkat çekiyor.
CRTA ise aday gösterme sürecinde onaylı imzaların seçmen yokken atıldığı vakaları, seçmen ve kurumlara baskıyı ve Öğrenci Listesi’nin karşılaştığı engelleri belgelediğini açıkladı. Yurt dışı oylamasında RIK, Öğrenci Listesi ve Avrupa Sırbistan’ın sandık yerleşimine yönelik itirazlarını reddetti; 93 sandık için 102.147 seçmen kaydoldu (bu, beklenen oy sayısı değil).
Basın
Danas ve N1 süreci kurumsal ayrıntılarıyla işliyor. Informer ise kendi düzenlediği “en iyi cumhurbaşkanı” anketinde Vučić’in üstünlüğünü ilan ediyor. Kurir’in TV programında Eylül sonunda öğrenci desteğinin “dikkat çekici biçimde düştüğü” ileri sürüldü; oysa eldeki ölçümlerde öğrencilerin yükseldiği görülüyor. Kurumsal çerçeve de zayıf: Sırbistan bir yıldan uzun süredir işleyen bir REM konseyinden yoksun. Freedom House 2026 raporu (2025 olaylarını kapsıyor), Vučić’in N1 ve Nova S haberciliğini “saf terörizm” diye nitelediğini aktarıyor.
Ne değişebilir?
Kesinleşmiş çerçeve şu: Çoğunluk için 126 sandalye gerekiyor ve cumhurbaşkanlığı seçimi en geç 27 Aralık’ta yapılacak. Seçim sonrası dönemde ODIHR’ın nihai raporu ile seçmen kütüğü incelemesi iki önemli izleme noktası olacak.
Avrupa Sırbistan koalisyonunun liderlerinden Dragan Đilas, iktidara gelirlerse 2027 EXPO’yu iptal edeceklerini söyledi. Uluslararası Sergiler Bürosu (BIE) ise iptalin ciddi mali ve hukuki sonuçları olacağını belirtmişti. Bu, Öğrenci Listesi’nin değil, ayrı bir listenin tutumu.
Analistler farklı okuyor. Belgrad’daki Siyasi Çalışmalar Enstitüsü’nden Viktor Stamenković erken seçimi iktidar kampının “siyasi riski azaltma” hamlesi olarak değerlendiriyor. Araştırmacı gazeteci Milica Vojinović (KRIK) ise iktidarın kalması halinde eleştirenlere karşı daha baskıcı önlemlerden endişe ediyor. IFIMES üç senaryo sıralıyor: SNS çoğunluğuyla Vučić’in başbakan olması, SNS’nin birinci çıkıp istikrarlı çoğunluğu bulamaması ve öğrenci-muhalefet bloğunun güçlü çıkışı. Bunlar analiz çerçevesi, öngörü değil.
Yöntem notu
Bu yazı, 15 Eylül-14 Ekim 2026 arasında Danas, N1, Nova.rs, Kurir, Informer, Blic, B92, BBC Serbian, Al Jazeera ve uluslararası kurum raporlarındaki yayımlanmış bilgilere dayanır. Politika gazetesinin kendi sayfalarına doğrudan erişilemedi. Kaynağı belirtilmeyen veya doğrulanamayan iddialar metne alınmadı; aktarılan iddialar ilgili kişi ve kurumlara atfedildi.
Kaynaklar
- Faktor Plus anketi (16-20 Eylül): Blic, Danas, B92
- NSPM Eylül anketi: N1, Nova.rs
- CRTA / Stanford Demokrasi Eylem Laboratuvarı anketi (Haziran): bne IntelliNews, Nova.rs
- Anketlerin karşılaştırması ve koltuk hesabı: N1 BiH, 13 Ekim 2026
- ODIHR ara raporu (10 Ekim 2026): N1, Telegraf, Autonomija; ODIHR gözlem misyonu açıklamaları
- Seçim takvimi, listeler ve seçmen sayıları: Danas, N1, 021.rs (BBC Serbian aktarımı)
- Öğrenci Planı: Webinfo; Srdanović röportajları: N1, Insajder
- Analizler: Al Jazeera (28 Eylül), IFIMES / Eurasia Review (26 Eylül)
- Medya ortamı: Freedom House “Freedom in the World 2026”, Centre for Media Pluralism and Media Freedom (2026), ODIHR ihtiyaç değerlendirme raporu (Temmuz 2026)
