Sırbistan’da Bağımsız Medyanın El Değiştirmesi

Alpac Capital, Devlet Baskısı ve Düzenleyici Boşluk

Bu metin, aşağıda kaynak olarak belirtilen haber kuruluşları, resmi kurum açıklamaları ve uluslararası izleme raporlarına dayanılarak hazırlanmıştır. Doğrulanabilir kaynağı bulunmayan hiçbir bilgi veya iddiaya yer verilmemiştir; belirsiz kalan noktalar metin içinde ayrıca belirtilmiştir.

1. Mülkiyet Değişimi ve Yönetici Tasfiyeleri

Sırbistan’ın muhalif çizgideki başlıca medya kuruluşları — N1 televizyonu, Nova S televizyonu, Danas gazetesi ve Radar dergisi — United Group bünyesindeki Adria News Network (ANN) şirketi aracılığıyla yönetiliyordu. Cenzolovka’nın haberine göre, bu şirketlerin satışına dair kamuoyu endişesi Mayıs 2026’da somutlaştı: 30’a yakın sivil toplum örgütü ve gazetecilik derneği, ANN’nin Portekizli yatırım grubu Alpac Capital’e satılması ihtimaline karşı uyarıda bulundu.

Ozon Media’nın haberine göre, satış 29 Mayıs 2026’da resmen açıklandı. Şirket, Euronews’in de çoğunluk hissedarı olan Alpac Capital’e devredildi; işlemin resmî değeri açıklanmadı, ancak bazı medya kuruluşları toplam bedelin (N1, Nova S, Danas, Radar ve bölgedeki diğer medyalar dahil) yaklaşık 30 milyon avro olduğunu bildirdi. İşlemin kesin mali değeri konusunda resmî ve doğrulanmış bir rakam bulunmamaktadır.

Vreme’nin haberine göre, 21 Temmuz 2026’da Belgrad’ın Vračar semtinde, söz konusu medyaların editör ofisinin bulunduğu binada “Adria News Nova S doo Belgrade” adlı yeni bir şirket kuruldu. Vreme’nin kaynaklarına göre bunun arkasında Sırbistan’da yayın lisansı alma girişiminin bulunması muhtemeldir; ancak bu, gazetenin kendi ifadesiyle bir olasılık değerlendirmesidir, kesinleşmiş bir bilgi değildir.

17 Ağustos 2026’da, Sırbistan Ticaret Sicili Ajansı (APR) kayıtlarına göre, Alpac Capital’in sahibi Pedro Vargas Santos David, ANN bünyesindeki medya şirketlerinin direktörlüğüne resmen atandı. Aynı gün görevden alınanlar:

• Mihailo Jovićević — Nova portalı/gazetesi ve Radar dergisi direktörü
• Aleksandra Mitić — Danas’ın yayıncısı Dan Graf şirketinin direktörü
• Brent Sadler — Adria News (N1) direktörü, ayrıca yakın zamanda atandığı Adria News Nova S başkan yardımcılığı görevinden de alındı
• Janez Živko — Nova S televizyonu direktörü

Bu bilgi hem Cenzolovka hem de Vreme tarafından teyit edilmiştir. United Group’a bağlı sendikalar bu görevden almaları kınamıştır.

Kritik nokta: Cenzolovka’nın 20 Ağustos 2026 tarihli haberine göre, bu yönetici değişikliğine rağmen ANN’yi elinde bulunduran Adria News S.à r.l. şirketinin satışı hâlâ resmen tamamlanmamıştır. Lüksemburg Büyük Dukalığı hükümeti Cenzolovka’ya yaptığı açıklamada, bir şirketin referans hissedarları tarafından her kontrol değişikliğinin önceden hükümet onayına tabi olduğunu ve onaysız yapılan bir kontrol değişikliğinin yaptırım sürecini başlatabileceğini belirtmiştir. Hükümet, nihai kararını vermeden önce Lüksemburg’un görsel-işitsel medya düzenleyicisi ALIA’nın (Autorité luxembourgeoise indépendante de l’audiovisuel) görüşünü bekleyeceğini açıklamıştır. ALIA’nın bu konudaki değerlendirmesi, AB Medya Özgürlüğü Yasası kapsamındaki yeni yükümlülükler çerçevesinde işlemin editöryal bağımsızlık ve medya çoğulculuğu üzerindeki etkilerini de kapsamaktadır.

Cenzolovka’nın haberine göre, satışın tamamlanması için ayrıca Sırbistan, Karadağ ve Bosna Hersek’teki rekabet otoritelerinin onayı da gerekmektedir. Bosna Hersek Rekabet Konseyi işlemi (N1 BiH ve Nova BH’yi kapsayan kısmı için) Temmuz 2026’da onaylamıştır, ancak bu karar henüz resmen yayımlanmamıştır. Karadağ’daki rekabet otoritesi önünde ise, Haziran 2026 itibarıyla, başvuru süreci devam etmektedir. Sırbistan Rekabet Komisyonu’nun bu işlem hakkındaki değerlendirme süreci ve kararı hakkında kamuoyuna herhangi bir bilgi verilmemiştir; bu konuda kesin bilgi bulunmamaktadır.

Alpac Capital ve Pedro Vargas David hakkında doğrulanmış bilgiler

Nova.rs, Cenzolovka ve Wikipedia’daki kayıtlara göre Alpac Capital, 2013 yılında kurulmuş, merkezi Lizbon’da bulunan, teknoloji, telekomünikasyon ve medya alanlarında yatırım fonları yöneten bir Portekiz yatırım grubudur. Şirketin Budapeşte ve Dubai’de de ofisleri bulunmaktadır.

• Alpac Capital, 2022 yılında Euronews’in çoğunluk hissesini satın almıştır.
• Macar araştırmacı gazetecilik portalı Direkt36’nın, Fransız Le Monde ve Portekizli Expresso ile ortak yürüttüğü bir araştırmaya göre — bu bilgiyi Sırp araştırmacı gazetecilik platformu Raskrikavanje de aktarmıştır — Euronews satın alımının bir bölümü Macaristan devlet yatırım fonu Széchenyi Funds tarafından, 45 milyon avro tutarında finanse edilmiştir. Ek finansman ise Macar iş insanı Gyula Balázs’ın sahibi olduğu New Land Media şirketi üzerinden sağlanmıştır.
• Pedro Vargas Santos David’in babası Mário David, eski bir Portekizli Avrupa Parlamentosu üyesi ve Avrupa Halk Partisi eski başkan yardımcısıdır; Cenzolovka’nın haberine göre Mário David, uzun yıllar Macaristan Başbakanı Viktor Orbán’ın danışmanlığını yapmıştır.
• Sırp araştırmacı gazetecilik platformu Raskrikavanje’nin hatırlattığı ve Cenzolovka’nın da aktardığı bilgiye göre, Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, 2025 yılı sonunda Mário David’i kamuoyu önünde “dostu” olarak nitelendirmiştir.
• Cenzolovka’nın haberine göre Pedro Vargas David, 2021’den 2025 sonuna kadar Macar telekomünikasyon devi 4iG’nin yönetim kurulunda görev almıştır.
• Nova.rs’nin haberine göre Pedro Vargas David, Portekiz’de daha önce 137.000 avro tutarında para cezasına çarptırılmıştır. Bu cezanın kesin gerekçesi ve hukuki dayanağı hakkında elimizdeki kaynaklarda ayrıntılı bilgi bulunmamaktadır; bu noktada kesin bilgi eksikliği vardır.
• Cenzolovka, Alpac Capital’e bu planlar ve satın alma sürecine ilişkin soru yöneltmiş, ancak haberin yayımlanma tarihine kadar şirketten yanıt alamamıştır.

2. Sırbistan Hükümeti ile Yeni Sahip Arasındaki İlişki

Bu satış sürecinin en dikkat çekici yönlerinden biri, Sırbistan hükümetinin yeni sahibiyle kurduğu doğrudan ve alışılmadık iletişimdir.

20 Ağustos 2026’da, Sırbistan Bilgilendirme ve Telekomünikasyon Bakanlığı, Pedro Vargas David’e açık bir mektup yayımladı (mit.gov.rs üzerinden, Informer ve Cenzolovka tarafından tam metin olarak aktarıldı). Mektubu imzalayan Bakan Boris Bratina‘nın metninde öne çıkan unsurlar şunlardır:

• Bakanlık, Vargas David’i N1 Belgrad ve Nova S televizyonlarını, faaliyet gösterdikleri Sırbistan’da, ulusal düzenleyici REM nezdinde kayıt altına almaya çağırmıştır.
• Mektupta, N1 ve Nova S’nin 2014’ten bu yana “sınır ötesi televizyon” statüsünü kullanarak Lüksemburg’daki ALIA’nın yetkisine tabi olduğu ve bu sayede Sırbistan’daki düzenleyici denetimden muaf tutulduğu iddia edilmiştir. Bakanlık bunu “medya alanında yüzyılın dolandırıcılığı” olarak nitelendirmiştir.
• Mektupta, bu düzenlemenin geçerliliğini yitirdiği ve Kasım 2023’te AB’nin 2018/1808 sayılı Görsel-İşitsel Medya Hizmetleri Direktifi’nin ilgili hükümlerinin Sırp hukukuna aktarılmasıyla, editöryal kararlarını Sırbistan’da alan ve çalışanlarının büyük çoğunluğu Sırbistan’da maaş alan medyaların (bakanlığa göre N1 ve Nova S bu tanıma girmektedir) Sırbistan’da kurulmuş sayılması ve yerel düzenleyicinin yetkisine tabi olması gerektiği belirtilmiştir. Bakanlığa göre bu iki televizyon, yasaya rağmen üç yıldır Sırbistan’da kayıt yaptırmamaktadır.
• Mektupta ayrıca N1 ve Nova S’nin editöryal çizgisi doğrudan eleştirilmiş; bu kanalların muhalefetin “lojistiği” haline geldiği, iktidar yanlılarının bu kanallara çıkmayı bıraktığı ve kanalların iktidara yönelik “ters saldırı” stratejisi izlediği ileri sürülmüştür. Mektupta ayrıca Kovid-19 pandemisi, “Vladislav Ribnikar” İlkokulu’ndaki saldırı ve Novi Sad’daki tren istasyonu çökme olayı gibi kriz dönemlerinde bu medyaların rolüne dair eleştiriler yer almıştır.
• Cenzolovka’nın tespitine göre, bakanlığın aynı açıklamasında Novi Sad’daki çökme olayının yanlışlıkla “otobüs istasyonu” olarak anıldığı bir maddi hata da bulunmaktadır (olay aslında tren istasyonunda gerçekleşmiştir).

Cenzolovka’nın 20 Ağustos 2026 tarihli analiz haberine göre, bakanlığın bu mektubu hukuki açıdan sorunludur: ALIA bir onay makamı değil, yalnızca Lüksemburg hükümetine tavsiye niteliğinde görüş sunan bir danışma organıdır; nihai onay kararını Lüksemburg hükümetinin ilgili medya servisi (SMC) vermektedir. Cenzolovka, bakanlığın bu ayrımı gözden kaçırdığını belirtmektedir.

22 Ağustos 2026’da (bu metnin hazırlandığı tarihte), Bakan Bratina’nın Vargas David’e yönelik ikinci bir açık mektup yayımladığı, Macar haber portalı Balkan Krónika (balk.hu) tarafından bildirilmiştir. Bu habere göre, Avrupa Gazeteciler Federasyonu (EFJ) Başkanı Maja Sever, bir bakanlığın özel mülkiyetteki bir medyanın yeni sahibine bu şekilde talimat vermeye çalışmasını “tamamen gerçeküstü” olarak nitelendirmiştir. Aynı habere göre Cumhurbaşkanı Vučić, Bratina’nın bu girişiminden haberi olmadığını ve N1 ile Nova S’yle ilgilenmediğini açıklamıştır. Bu açıklamanın Vučić’in ağzından birebir hangi bağlamda yapıldığına dair, elimizdeki kaynaklarda balk.hu’nun aktarımı dışında başka bir doğrulama bulunmamaktadır.

İktidar-yeni sahip yakınlığına dair iddialar

Cenzolovka’nın, Raskrikavanje’nin daha önceki haberine dayanarak aktardığı bilgiye göre, Cumhurbaşkanı Vučić, 2025 yılı sonunda Pedro Vargas David’in babası Mário David’i kamuoyu önünde “dostu” olarak tanımlamıştır. Cenzolovka’nın ayrı bir analiz haberine göre, Sloveniyalı medya uzmanları bu satın almayı Vučić’in çıkarlarıyla bağlantılı, siyasi nitelikli bir işlem olarak değerlendirmekte ve bu süreçte Rus etkisinden de endişe duyduklarını belirtmektedir. Bu, Sloven medya çevrelerinin bir değerlendirmesi/yorumu olup, kanıtlanmış bir iddia değil, aktarılan bir görüştür.

Balk.hu’nun (Macarca yayın yapan bölgesel medya) haberine göre, Alpac Capital’in devraldığı medyaların editöryal bağımsızlığının korunup korunmayacağı belirsizdir ve bunun anlaşılması muhtemelen aylar alacaktır.

Dengeleme notu: Alpac Capital’in veya Pedro Vargas David’in, kendisine yöneltilen bu iddialara (hükümetle yakınlık, editöryal bağımsızlığın tehdit altında olduğu) dair kamuoyuna yaptığı ayrıntılı ve doğrudan bir yanıt, elimizdeki kaynaklarda bulunmamaktadır. Cenzolovka, şirketten yanıt alamadığını açıkça belirtmiştir. Bu nedenle şirketin resmî pozisyonu konusunda kesin bilgi bulunmamaktadır.

3. REM’in Yapısı, Frekans Tahsisi ve Meşruiyet Krizi

Sırbistan’da elektronik medyayı denetlemekle yükümlü kurum, Elektronik Medya Düzenleme Kurumu’dur (REM – Regulatorno telo za elektronske medije). Ancak kurumun karar organı olan REM Konseyi, uzun süredir fiilen işlevsizdir.

Doğrulanmış kronoloji (ANEM, NUNS, Cenzolovka ve Danas kaynaklı):

• REM Konseyi’nin son döneminin görev süresi 4 Kasım 2024‘te sona ermiştir.
• Aralık 2025’te, Konsey’deki dört bağımsız üye istifa etmiş, bu da REM’in karar yeter sayısını (kotorum) kaybetmesine yol açmıştır.
• Ocak 2026’da yapılan yeni üye seçim girişimi, süre sonuna kadar (18 Ocak 2026) hiçbir geçerli başvuru gelmediği gerekçesiyle iptal edilmiştir; ancak Sırbistan Gazeteciler Derneği’nin (UNS) posta yoluyla bir başvuru gönderdiği sonradan ortaya çıkmıştır.
• Mart 2026 itibarıyla (Danas’ın haberine göre) Sırbistan, bir yılı aşkın süredir ulusal frekansla yayın yapan televizyonları denetleyecek işlevsel bir düzenleyici organdan yoksundur.
• Temmuz 2026’da (Cenzolovka’nın haberine göre), istifa eden dört bağımsız üyenin Konsey’e geri dönmeyi kabul ettiği bildirilmiştir; ancak bu, hukuki tartışmaların ve siyasi manevraların konusu olmaya devam etmektedir.

Bu süreçte REM’in bütçesinden, var olmayan Konsey’in üyelerine beş ay boyunca toplam 7,2 milyon dinar üzeri ödeme yapıldığı NUNS tarafından, Cenzolovka’nın haberine dayanılarak bildirilmiştir.

Uluslararası değerlendirmeler:

• Avrupa Gazeteciler Federasyonu (EFJ), Media Freedom Rapid Response (MFRR) girişimi ve Avrupa Konseyi Gazetecilik Güvenliği Platformu ortaklarının, Mart 2026’da Belgrad’da gerçekleştirdikleri destek misyonunun ardından hazırladıkları ve 16 Temmuz 2026’da yayımlanan ortak raporda, REM Konseyi’nin 18 aydan uzun süredir işlevsiz olduğu ve bunun Sırbistan’ı, AB üyeliğine aday ülkeler arasında işlevsel bir elektronik medya düzenleyicisi bulunmayan tek ülke haline getirdiği belirtilmiştir.
• Aynı rapora göre, 2025 yılında gazetecilere yönelik fiziksel saldırılar, ölüm tehditleri ve çevrimiçi karalama kampanyaları rekor düzeye ulaşmış; cezasızlık kök salmış durumdadır.
• Medya Çoğulculuğu İzleme (Monitoring medijskog pluralizma – MPM) 2026 raporuna göre (Mašina ve Cenzolovka’nın aktardığı), Sırbistan medya çoğulculuğu açısından “yüksek risk” bölgesinde yer almaktadır; genel risk skoru %74’tür. Siyasi bağımsızlık göstergesinde risk %97, editöryal özerklikte %90, kamu yayın kuruluşlarının bağımsızlığında ise %85 olarak ölçülmüştür. Raporun yazarları, bu sonuçların temel nedenlerinden birinin siyasi iktidar ile medya sahipleri arasındaki klientelist (kayırmacı) ilişkiler olduğunu değerlendirmektedir.
• Aynı rapor, N1 ve Nova S televizyonlarının 2025 yılı içinde bazı uydu platformlarından çıkarılmasını, siyasi baskıya örnek olarak göstermektedir.

Frekans tahsisindeki taraflılık iddiaları hakkında not: Elimizdeki kaynaklarda, REM’in ulusal frekans tahsisi kararlarının doğrudan taraflılığına dair somut, güncel (2026) bir vaka analizi bulunmamaktadır — zira REM Konseyi zaten işlevsiz durumdadır ve yeni frekans tahsisi kararı alamamaktadır. Bu nedenle REM’in aktif dönemdeki geçmiş frekans tahsis kararlarının taraflılığına dair spesifik ve güncel bir örnek bu metne dahil edilmemiştir; bu konuda ayrıntılı ve güncel kesin bilgi bulunmamaktadır. Öte yandan REM’in bizzat Danas’a verdiği yanıta göre, ulusal frekansla yayın yapan dört medya hizmeti sağlayıcısının REM’e ödenmemiş herhangi bir borcu bulunmamakta, ancak tüm medya hizmeti sağlayıcılarının REM’e toplam ödenmemiş borcu 88.099.839,54 dinar olarak açıklanmıştır.

Seçim dönemindeki rol: REM’in yasal görevlerinden biri, seçim kampanyaları sırasında elektronik medyanın yayın dengesini izlemektir. Konsey’in mevcut işlevsizliği nedeniyle, REM’in uzman servisi olası usulsüzlükleri kaydedebilse de, bu kayıtlar hakkında karar alınması Meclis’in yeni Konsey üyelerini seçmesine kadar askıya alınmış durumdadır (Slobodna Evropa’nın haberine göre). Bu durum, yaklaşan seçim sürecinde elektronik medyanın fiilen denetimsiz kalması anlamına gelmektedir.

4. İktidar Yanlısı ve Bağımsız Medyanın Finansman Karşılaştırması

İktidar yanlısı medya (Pink, Informer, Srpski Telegraf vb.)

Sırbistan Araştırmacı Gazetecilik Merkezi’nin (CINS) araştırmasına göre:

• Devlet, dört yıllık bir dönemde TV Pink’in 1,52 milyar dinarı aşan vergi borcunu taksitlendirmiştir.
• Aynı dönemde TV Pink’e devletten en az 1,28 milyar dinar tutarında ihracat kredisi sağlanmıştır.
• İktidar yanlısı tabloidler Informer ve Srpski Telegraf, mesleki ve etik standartları ihlal etmelerine rağmen, kamu kaynaklı proje yarışmalarından (konkurs) düzenli olarak para almaktadır. CINS’in 2019 tarihli araştırmasına göre, Informer ve Srpski Telegraf üç yılda toplam 52,5 milyon dinar devlet kaynaklı proje desteği almıştır.
• Ayrı bir CINS araştırmasına göre, Informer 2017’den Eylül 2019’a kadar proje yarışmalarından 29,8 milyon dinar almış; aynı dönemde Basın Konseyi Şikayet Komisyonu tarafından yaklaşık 40 kez uyarılmıştır.

Balkan Araştırmacı Gazetecilik Ağı’nın (BIRN) Kasım 2024’te yayımladığı “Şeffaflık Mercek Altında: Medya Hizmetleri için Kamu İhaleleri” başlıklı araştırmaya göre:

• 2023 ve 2024’ün ilk yarısına ait, toplam değeri yaklaşık 1 milyar dinar olan 307 kamu ihale sözleşmesi incelenmiştir.
• Araştırmanın yazarı Tanja Maksić’e göre, bütçe kaynaklı bu paradan en büyük payı, önceki araştırmalarda etik ihlalleriyle öne çıkan tabloid yönelimli medyalar almıştır; bu medyalar doğrudan kamu ihaleleri yoluyla en az 268 milyon dinar almıştır. Örnek olarak, Sırbistan Devlet Piyangosu tek başına reklam harcamalarına yaklaşık 200 milyon dinar ayırmış, bunun en büyük payı Srpski Telegraf’ın yayıncısı Medijska Mreža Srbije şirketine gitmiştir.
• BIRN’in genel değerlendirmesine göre, medya finansmanının iki temel mekanizması olan proje yarışmaları ve kamu ihaleleri yoluyla yıllık en az 2,2 milyar dinar (yaklaşık 19 milyon avro) bütçe kaynağı medya sektörüne akmaktadır.

BIRN’in ayrı bir araştırmasına göre, Sırbistan medya pazarında en büyük sekiz medya sahibi grubu şu şekilde sıralanmaktadır: kamu yayın kuruluşu (%36,88 pazar payı), Pink Media Group (%16,89), Copernicus Corporation (%19,91), Ringier Axel Springer (%12,22), Insajder Tim (%10,45), Maxima Media Group (%9,74), S Media Tim (%9) ve Adria Media Group (%7,45). Bu rakamlar 2019 tarihli bir araştırmadan alınmıştır; medya pazarındaki güncel (2026) pazar payı dağılımına dair elimizde daha yeni ve doğrulanmış bir veri bulunmamaktadır.

Bağımsız/araştırmacı medya (KRIK, Istinomer*, N1 vb.)

• KRIK (Suç ve Yolsuzluğu Araştırma Ağı), kendi resmî açıklamasına göre bağışlarla finanse edilmektedir; bu finansman modelinin, para kaynağının editöryal politika üzerinde etki kurmasını ve içerik denetimini önlediğini belirtmektedir. KRIK ayrıca okuyucularından bireysel bağış kabul ettiğini açıklamaktadır.
• KRIK, OCCRP (Organize Suç ve Yolsuzluk Raporlama Projesi) adlı uluslararası araştırmacı gazetecilik ağının Sırbistan’daki üyelerinden biridir. ABD merkezli araştırmacı gazetecilik sitesi Dropsite’ın araştırmasına göre — bu bilgi Karadağ merkezli doğrulama platformu Raskrinkavanje tarafından da aktarılmıştır — OCCRP’nin toplam bütçesinin %52’si ABD federal hükümeti kaynaklıdır; kuruluşundan bu yana (2008) OCCRP’ye en az 47 milyon dolar ABD hükümeti kaynağı aktarılmış, ayrıca 12 milyon dolar daha ayrılmıştır. OCCRP’nin yöneticisi Drew Sullivan, bir röportajda ABD hükümetinin OCCRP üzerinde personel kararlarına ilişkin görüş bildirme “hakkı” bulunduğunu, ancak bu hakkın hiç kullanılmadığını belirtmiştir.
• OCCRP ayrıca George Soros tarafından kurulan Açık Toplum Vakfı’ndan (Open Society Foundations) da finansman almaktadır.
• KRIK’in kendisinin doğrudan ABD hükümetinden veya OCCRP üzerinden ne kadar finansman aldığına dair KRIK tarafından açıklanmış, ayrıştırılmış ve doğrulanabilir bir rakam elimizdeki kaynaklarda bulunmamaktadır; bu konuda kesin bilgi bulunmamaktadır. KRIK’in kendi kamuoyu açıklaması yalnızca “bağışlar” ifadesini kullanmakta, kaynak dağılımını ayrıntılandırmamaktadır.
• Istinomer, CRTA (Sorumlu Yönetim için Vatandaşlar) adlı sivil toplum kuruluşuna bağlı bir doğrulama (fact-checking) platformudur. Istinomer’in bütçe kaynakları ve donör dağılımına dair, elimizdeki güncel ve doğrulanmış bir kaynak bulunmamaktadır.
• Transparentnost Srbija’nın (Transparency International Sırbistan şubesi) kendi web sitesinde yayımladığı donör listesine göre — bu bilgi Informer tarafından da aktarılmıştır — kuruluşun donörleri arasında İngiltere, Hollanda, Norveç, Finlandiya ve Almanya devlet kurumları ile büyükelçilikleri, Açık Toplum Vakfı, Konrad Adenauer Vakfı, Freedom House, UNDP, USAID, Avrupa Politikaları Enstitüsü ve Uluslararası Bütçe Ortaklığı bulunmaktadır. Bu, Transparentnost Srbija’ya özgü bir donör listesidir; KRIK veya Istinomer’in kendi donör listesiyle doğrudan eşleştirilemez.

*^{Istinomer, 2009 yılından bu yana Batı Balkanlar’da kamu görevlileri ve politikacıların açıklamalarının doğruluğunu derecelendiren, vaatleri ve siyasi aktörlerin tutarlılığını kontrol eden ilk medya kuruluşudur. Istinomer açıklamaları derecelendirmek için net kriterler kullanır (ör. doğru, yanlış, çoğunlukla doğru, tutarlı, tutarsız, yerine getirilmiş, yerine getirilmemiş). Temmuz 2020’den bu yana, sosyal medyadaki dezenformasyonla mücadelede Meta’nın (Facebook) Sırbistan’daki resmi ortağıdır.} 

Önemli metodolojik uyarı: İktidar yanlısı medyaların finansmanına dair yukarıdaki veriler doğrudan kamu ihale kayıtlarına ve resmî kurum yanıtlarına dayanmaktadır (BIRN, CINS) ve bu nedenle nispeten somuttur. Buna karşılık bağımsız medyaların (özellikle KRIK ve Istinomer) finansman yapısına dair kamuoyunda dolaşan iddiaların önemli bir kısmı — özellikle “CIA’nın uzantısı” gibi nitelendirmeler — Karadağ merkezli doğrulama platformu Raskrinkavanje’nin incelemesine göre, orijinal kaynağın (Dropsite) ortaya koyduğu “ABD hükümetinin OCCRP bütçesinin önemli bir kısmını finanse ettiği” bilgisinin çarpıtılarak “casusluk” iddiasına dönüştürülmesinden ibarettir; Raskrinkavanje bu çarpıtmaya dair kanıt bulunmadığını belirtmiştir. Bu nedenle, “finansman kaynağı” ile “casusluk/ajanlık” iddiaları arasında net bir ayrım yapılması gerekmektedir: birincisi kısmen doğrulanabilir bir mali gerçek, ikincisi ise doğrulanmamış bir suçlamadır.

5. Ek Notlar: İlgili Kurumlar Hakkında Kısa Bilgiler

REM (Elektronik Medya Düzenleme Kurumu): 2014’te önceki RRA’nın yerine kurulan bağımsız düzenleyicidir; yayın lisansı verme, mülkiyet değişikliği onayı ve seçim döneminde yayın dengesini denetleme yetkisine sahiptir. 9 üyeli Konsey’in görev süresi Kasım 2024’te sona ermiş, Aralık 2025’te 4 bağımsız üyenin istifasıyla kotorum kaybedilmiştir. Temmuz 2026’da üyeler göreve dönmüş, ancak Danas’ın 22 Temmuz 2026 haberine göre başkan seçiminde 4:4 oy eşitliği çıkmış ve Konsey hâlâ fiilen kilitli durumdadır; ~1.700 şikâyet karara bağlanmayı beklemektedir. MFRR/EFJ’nin Temmuz 2026 raporuna göre bu durum Sırbistan’ı, AB’ye aday ülkeler arasında işlevsel medya düzenleyicisi olmayan tek ülke yapmaktadır.

Cenzolovka: 2014’te Slavko Ćuruvija Vakfı tarafından kurulan, medya özgürlüğüne odaklanan bir sivil toplum medyasıdır. Vakıf, 1999’da öldürülen gazeteci Slavko Ćuruvija’nın çocukları tarafından kurulmuş olup USAID, NED ve Balkan Demokrasi Fonu’ndan destek almaktadır (Sırpça Wikipedia).

KRIK ve Istinomer finansmanı: KRIK, kendi açıklamasına göre bağışlarla (okuyucu bağışları dahil) finanse edilmektedir; ayrıntılı donör dökümü yayımlamamaktadır. Pro-hükümet kaynaklı bir haberin APR mali tablolarına dayanarak aktardığına göre KRIK’in geliri 2020’de ~33,6 milyon dinar, 2023’te ~43,9 milyon dinara çıkmıştır; Rockefeller Vakfı 2024’te KRIK’e 39.987 dolar aktarmıştır. Istinomer, CRTA’nın bir projesidir ve ayrı bir mali tablosu yoktur; CRTA’nın 2011-2023 toplam bağış geliri ~17,5 milyon dolardır (USAID, NED, SIDA, Rockefeller Kardeşler Fonu başlıca donörlerdir). KRIK/Istinomer’e özgü güncel ve ayrıştırılmış rakamlar konusunda kesin bilgi eksikliği vardır.

OCCRP: 2006/2007’de (kaynaklar arasında küçük tarih farkı var) Drew Sullivan ve Paul Radu tarafından kurulan, ABD merkezli, 70+ ülkede araştırmacı merkezden oluşan kâr amacı gütmeyen bir ağdır; KRIK bu ağın Sırbistan’daki üyelerinden biridir. Dropsite’ın araştırmasına göre bütçesinin %52’si ABD federal hükümeti kaynaklıdır (2008’den bu yana en az 47 milyon dolar); OSF de donörleri arasındadır. Raskrinkavanje’nin incelemesine göre bu finansman gerçeği ile “istihbarat bağlantısı” iddiaları birbirinden ayrı tutulmalıdır — ikincisi kanıtlanmamıştır.

BIRN.rs (Balkan Araştırmacı Gazetecilik Ağı – Sırbistan): 2004/2005’te bölgesel bir ağ olarak kurulmuş, Arnavutluk, Bosna Hersek, Kosova, Kuzey Makedonya ve Romanya’da da yerel örgütleri bulunan bir sivil toplum kuruluşudur. Sırbistan’da Krušik yolsuzluk skandalı, Kovid-19 döneminde ölüm sayılarının manipülasyonu ve Air Serbia’nın finansmanı gibi araştırmalarla tanınmaktadır (BIRN’in kendi tanıtımı). Donörleri arasında USAID, NED, Sırbistan Açık Toplum Fonu, SIDA, IREX, Freedom House, AGİT ve Transparency International bulunmaktadır; 2019-2023 toplam bağış geliri ~2,7 milyon avrodur. Sırbistan hükümetinin bakışı açıkça olumsuzdur: Cumhurbaşkanı Vučić, BIRN’i ve finansörlerini kamuoyu önünde birden fazla kez sert biçimde eleştirmiş (örneğin Tamnava madeni haberi sonrası), BIRN’i “AB fonlu” bir proje olarak nitelendirip Brüksel’i kendisine karşı medya kampanyası düzenlemekle suçlamıştır (Euronews, 2015). İktidar yanlısı tabloidler de BIRN’i, KRIK ve CINS ile birlikte sıklıkla “dış güdümlü” olmakla itham etmektedir; araştırmacı gazetecilik kuruluşları bu iddiaları temelsiz bulmaktadır.

---

Kaynakça

• Cenzolovka, çeşitli tarihler (Ağustos 2026): N1/Nova/Danas/Radar satışı, direktör değişiklikleri, ALIA/Lüksemburg süreci, Pedro Vargas David profili
• Informer.rs (20.08.2026): Bilgilendirme ve Telekomünikasyon Bakanlığı’nın açık mektubu (tam metin)
• Vreme.com (Mayıs–Ağustos 2026): Satış süreci kronolojisi
• Ozon Media, Serbian Monitor, NUNS, Raskrikavanje: Satış ve mülkiyet değişikliği haberleri
• balk.hu (Macarca bölgesel medya, Ağustos 2026): Bratina’nın ikinci mektubu, Maja Sever ve Vučić açıklamaları
• Nova.rs / Radar.nova.rs: Pedro Vargas David ve Alpac Capital profili
• Danas, ANEM, NUNS, Mašina, Slobodna Evropa: REM Konseyi’nin işlevsizliği kronolojisi
• Avrupa Gazeteciler Federasyonu (EFJ) / Media Freedom Rapid Response (MFRR), 16 Temmuz 2026 raporu
• Monitoring medijskog pluralizma (MPM) 2026 raporu
• Reporters Without Borders (RSF), 2026 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi (Sırbistan: 180 ülke içinde 104. sıra, puan 50,79)
• BIRN Sırbistan: “Şeffaflık Mercek Altında: Medya Hizmetleri için Kamu İhaleleri” (Kasım 2024) ve medya sahipliği/finansmanı araştırmaları
• CINS (Sırbistan Araştırmacı Gazetecilik Merkezi): Pink ve Informer’ın devlet kaynaklı desteklerine dair araştırmalar
• KRIK.rs: Kurumun kendi finansman açıklaması
• Dropsite / Raskrinkavanje: OCCRP’nin ABD hükümeti kaynaklı finansmanına dair inceleme
• CRTA, Wikipedia (OCCRP, Alpac Capital, Slavko Ćuruvija Vakfı maddeleri), k1info.rs, sd.rs/novosti.rs (KRIK mali verileri), birn.rs / birn.eu.com, Euronews (2015), Vreme/NUNS (BIRN-Vučić gerilimi)

Konuya ilişkin daha önceki yazılar :

1- Sırbistan’da Medya Alarmı – Journalism is Not a Crime

2- Sırbistan’da İktidar Muhalif Medyayı mı Alıyor? – Journalism is Not a Crime