Romanes Dili: Tarihçesi, Lehçeleri, Kullanımı
Avrupa Komisyonu tarafından finanse edilen ERIACNET4EU projesi kapsamında, Avrupa Roman Sanat ve Kültür Enstitüsü (ERIAC), Eylül 2026’da gerçekleştirilecek yeni bir kapasite geliştirme eğitimleri dizisini duyurdu. Bu atölye çalışmaları ve seminerler Roman kültürünün korunmasını ve tanıtılmasını desteklemek amacıyla tasarlanmış.
The Romani Language: History, Dialects, Practice
Date: September 4, 2026
Time: 03:00 – 04:30 PM CET (Orta Avrupa Saati)
Registration: https://forms.gle/m5BuXhrAcUrJMXDH7
Amaç: Bu eğitim, katılımcılara Romanların anadilini (Romani/Romanes)— tarihini, yapısını ve yazılı geleneğini — tanıtmaktadır. Eğitim, teorik kısmı, otantik materyalleri dinleme ve izleme ile uygulamalı bir oturumu bir araya getirerek, katılımcıların dili öğrenmelerinin yanı sıra dilin farklı varyasyonlarını duymalarını ve dili kullanma konusunda ilk bağımsız adımlarını atmalarını sağlar. Eğitim şu konuları kapsamaktadır:
Tarihsel arka plan — Romani dilinin Hint-Aryan kökenleri, Hindistan’dan göç, Farsça, Ermenice, Yunanca ve Balkan dilleriyle temas ve Avrupa genelinde lehçe gruplarının oluşumu.
Günümüz lehçeleri — başlıca lehçe grupları (Vlax, Balkan, Kuzey ve Orta), bunların dağılımı ve karşılıklı anlaşılabilirliği ile kodifikasyon ve standardizasyon konuları; bu bağlamda Ukrayna’daki kodifikasyon süreci örnek olay olarak ele alınmaktadır.
Lehçe örnekleri (ses ve video) — farklı lehçeleri konuşan kişilerin kayıtları, çeşitli lehçelerde dublajlanmış animasyon filmleri ve Radio Romano masalları; bu materyaller, dilin günümüzde, çocuklar da dahil olmak üzere, canlı bir ortamda kullanıldığını göstermektedir.
Ustalık sınıfı — temel kelime dağarcığı, selamlaşmalar ve basit cümle yapıları, okuma ve telaffuz ile pratik alıştırmalar.
Bu oturumda eğitmen olarak Janush Panchenko görev alacaktır.
Janush Panchenko, Roman tarihi, kültürü ve dili konusunda uzman bir araştırmacı olup, Çek Bilimler Akademisi Etnoloji Enstitüsü’nde araştırma görevlisidir. Vlaxicko lehçesinin ana dil konuşmacısı olan Panchenko, akademik araştırmalarını dilin korunmasına yönelik pratik çalışmalarla birleştiriyor: Ukrayna’daki Roman lehçelerini inceliyor, yayınlanmak üzere Vlaxicko lehçesinin bir sözlüğünü hazırlıyor ve bu lehçe için Kiril alfabesi temelli bir kodifikasyon sistemi geliştirmiştir. Ukrayna Etnik Politika ve Vicdan Özgürlüğü Devlet Servisi bünyesindeki Roman dilinin kodifikasyonu çalışma grubunda, yazı sistemi alt grubunun başkanlığını yürütmektedir.
UNICEF ve Ukrayna Eğitim Geliştirme Enstitüsü tarafından Ukrayna’daki resmi okul eğitiminde kullanılması tavsiye edilen Roman dilinde iki dilli eğitim materyallerinin yazarı ve bir çocuk İncil’inin Roman diline çevirmenidir. Roman dilinde masallar yazmakta, animasyon filmleri, sesli kitaplar ve radyo oyunları için seslendirme sanatçısı olarak çalışmakta ve Roman dili üzerine bir blog yürütmektedir.
Şair ve çevirmen olarak Vlaxicko lehçesiyle çalışmakta ve dünya şiirini ve Ukrayna şiirini bu lehçeye çevirmektedir. 2021 yılında Bronisława Wajs (Papusza) Uluslararası Roman Şiiri ve Edebiyat Çevirisi Yarışması’nda birincilik kazandı ve 2023 yılında Montreal’de Roman dilinin korunması ve geliştirilmesine yaptığı katkılardan dolayı Ronald Lee Ödülü’nü aldı.
Roman örgütü Romano Than’ın kurucusu olup, Ukrayna Roman Çalışmaları Merkezi ile Ukrayna Roman Savunuculuk İttifakı’nın (AURA) eş başkanlığını yürütmektedir.
