Balkanlar Alevler İçinde

Sıcaklık, Kuraklık ve Rüzgâr Yangınları Büyütüyor

Sırbistan’dan Arnavutluk’a, Karadağ’dan Bosna-Hersek’e kadar Batı Balkanlar ağustos ayında orman yangınlarıyla mücadele ediyor. Binlerce hektar alan zarar görürken, bazı ülkeler kriz ilan etti, bazıları ise uluslararası yardım talep etti. Uzmanların dikkat çektiği ortak tablo ise sıcaklık, kuraklık ve kuvvetli rüzgârların oluşturduğu yeni yangın rejimi.

Batı Balkanlar 2026 yazının en ağır orman yangını dönemlerinden birini yaşıyor. Sırbistan’daki Deliblatska Peščara’dan Karadağ’ın Adriyatik kıyılarına, Bosna-Hersek’in Hercegovina bölgesinden Arnavutluk’un kuzey ve orta kesimlerine kadar birçok noktada yangınlarla mücadele sürüyor.

Bölgesel verilere göre Sırbistan, Karadağ, Bosna-Hersek, Arnavutluk, Kuzey Makedonya ve Kosova’da yılın ilk altı ayında yaklaşık 40 bin hektarlık alan yangınlardan etkilendi. EFFIS tahminleri, ilk yarıda 37.002 hektarlık alanın yandığını gösteriyor.

Ancak yangın sezonunun asıl yoğunluğu temmuz ve ağustos aylarında yaşandığı için yıl sonundaki tablonun daha ağır olması bekleniyor.

Sırbistan’da 3.500 hektardan fazla alan etkilendi

Yangınların en kritik cephelerinden biri Sırbistan’da, Belgrad’ın doğusundaki Deliblatska Peščara oldu.

Sırbistan İçişleri Bakanlığı, 17 Ağustos’ta bölgede 3.500 hektardan fazla alanın yangından etkilendiğini açıkladı. Kraljevo yakınlarındaki Stolovi Dağı’nda da yaklaşık 200 hektarlık ulaşılması güç arazi zarar gördü.

Yangınlarla mücadeleye itfaiye ekiplerinin yanı sıra polis helikopterleri, ordu, kamu kuruluşları ve gönüllüler katıldı.

Yangının büyüklüğü uluslararası yardım ihtiyacını da beraberinde getirdi. Rusya’ya ait IL-76P tipi yangın söndürme uçağı Sırbistan’ın talebi üzerine ülkeye gönderildi ve Deliblatska Peščara’daki yangına müdahale etti.

Reuters, Avrupa genelindeki yangınların aynı dönemde yoğunlaşması nedeniyle Avrupa Birliği’nin yangın söndürme hava araçlarının kapasitesinin zorlandığını bildirdi.

Karadağ’da alevler yerleşimlere ulaştı

Karadağ’da yangınlar özellikle 14 Ağustos’tan itibaren şiddetlendi.

Copernicus verilerine göre Herceg Novi çevresindeki Bijela ve Baošići ile Ulcinj yakınlarında ciddi yangınlar çıktı. Kuvvetli rüzgârların etkisiyle alevler hızla yayılırken bazı evler tehdit altında kaldı ve bazı vatandaşlar tedbir amacıyla tahliye edildi. Bar, Nikšić, Kolašin ve Cetinje’de de yangınlar rapor edildi.

Karadağ hükümetinin yangın sezonu başlamadan önce aldığı önlemler de dikkat çekiyor. Hükümet, 2026 yangın sezonunun yoğun geçeceğini öngörerek ilave hava söndürme kapasitesi kiralanması için 3,5 milyon avroluk kaynak ayırmıştı.

Arnavutluk’ta bir günde onlarca yangın

Arnavutluk’ta ise yangınların sayısı dikkat çekici boyutlara ulaştı.

Ülke genelinde 6 Ağustos’ta yalnızca 12 saat içinde 25 yangın rapor edildi. Bunların 10’u aktif durumdaydı.

9 Ağustos’ta 24 saat içerisinde 23 yangın çıktı. 13 Ağustos’ta 18 yangın rapor edilirken bunların 14’ü aktifti.

17 Ağustos’ta ise 24 saat içerisinde 33 yangın vakası bildirildi.

18 Ağustos’ta Arnavutluk makamları son 24 saatte 24 yangın çıktığını, yedi yangının aktif olduğunu ve 472 personelin söndürme çalışmalarında görev yaptığını açıkladı.

Bu rakamlar, ülkenin aynı anda çok sayıda yangınla mücadele etmek zorunda kaldığını ortaya koyuyor.

Hercegovina’da uydu görüntülerinden alarm

Bosna-Hersek’in güneyindeki Hercegovina bölgesi de yangınlardan ağır şekilde etkilendi.

Uydu verilerine dayanan bölgesel raporlara göre NASA sistemleri ağustos ayının ilk 13 gününde Bosna-Hersek’te 1.292 yangın sıcak noktası tespit etti. Trebinje, Nevesinje, Konjic ve Neum çevresinde aktif yangınlar bildirildi.

Konjic’te yangınlara müdahale etmek için askeri helikopterlerin de kullanılması, arazinin zorluğunun müdahaleyi ne kadar güçleştirdiğini ortaya koydu.

Kuzey Makedonya’da kriz durumu

Kuzey Makedonya ise yangın riskindeki artış nedeniyle ülke çapında kriz ilan etti.

Hükümetin kararıyla 1-30 Ağustos tarihleri arasında ülkenin tamamında yangın riski nedeniyle kriz durumu uygulanıyor.

Bu karar, yangınların yalnızca belirli bölgeleri değil, ülkenin tamamını ilgilendiren bir güvenlik ve afet yönetimi sorununa dönüştüğünü gösteriyor.

Neden bu kadar çok yangın çıkıyor?

Uzmanların üzerinde durduğu ortak faktörler üç başlıkta toplanıyor:

Aşırı sıcaklık, uzun süreli kuraklık ve kuvvetli rüzgâr.

Avrupa Komisyonu’nun Ortak Araştırma Merkezi, uzun süreli yağış eksikliği ile tekrarlanan sıcak hava dalgalarının Avrupa’daki kuraklığı daha da kötüleştirdiğini bildirdi.

Copernicus ise 2026’da sıcak ve kuru koşulların Avrupa’daki yangınların yayılmasını ve yoğunlaşmasını desteklediğini belirtiyor.

Dolayısıyla yangının çıkış nedeni ile yangının büyümesine yol açan koşulları birbirinden ayırmak gerekiyor. İnsan ihmali veya başka bir nedenle başlayan bir yangın, aşırı sıcak ve kurak koşullarda çok daha hızlı büyüyebiliyor.

Balkanlar için yeni bir afet modeli mi?

2026 yazında ortaya çıkan tablo, orman yangınlarının artık yalnızca yaz aylarında meydana gelen münferit olaylar olarak değerlendirilmemesi gerektiğini gösteriyor.

Batı Balkanlar’da 2026’nın ilk yarısında yaklaşık 40 bin hektarın yangınlardan etkilenmesi, sezonun daha erken başladığına işaret ediyor.

Üstelik sorun sadece yangınların büyüklüğü değil.

Aynı anda çok sayıda ülkede yangın çıkması, bölgenin ortak müdahale kapasitesini zorluyor.

Sırbistan’ın Rusya’dan yangın söndürme uçağı istemesi bu açıdan dikkat çekici. Avrupa’nın farklı bölgelerinde aynı anda meydana gelen yangınlar, hava araçları ve uzman personel konusunda ciddi bir rekabet oluşturuyor.

Avrupa Komisyonu da ağustos ayında Copernicus Acil Durum Yönetim Servisi’nin Sırbistan, Karadağ ve Arnavutluk dahil çok sayıda ülkede yangınlar için aktif hale getirildiğini açıkladı.

Turizm de tehdit altında

Yangınların etkisi ormanlarla sınırlı değil.

Adriyatik kıyısındaki turizm merkezleri için yangınlar ciddi ekonomik risk oluşturuyor.

Hırvatistan’ın Omiš kentinde ağustos ayında çıkan yangında yaklaşık 1.000 kişi tahliye edildi, 36 kişi yaralandı ve 1.000 hektardan fazla alan yandı.

Hırvatistan teknik olarak Batı Balkanlar’ın AB tanımındaki altı ülkesinden biri olmasa da, Adriyatik hattındaki yangınların bölgesel boyutunu göstermesi açısından önemli bir karşılaştırma oluşturuyor.

Balkanlar ortak yangın stratejisine ihtiyaç duyuyor

2026 yazındaki yangınlar Balkan ülkeleri açısından önemli bir ders ortaya koydu:

Yangın artık sadece ulusal bir mesele değil, bölgesel bir güvenlik ve çevre sorunu.

Erken uyarı sistemlerinin ortaklaştırılması, uydu verilerinin paylaşılması, yangın söndürme uçaklarının bölgesel havuzda tutulması, ortak eğitimler ve sınır ötesi hızlı müdahale ekipleri kurulması önümüzdeki yıllarda hayati önem taşıyabilir.

Çünkü sıcaklıklar yükselirken, kuraklık süreleri uzarken ve yangın sezonu daha erken başlayıp daha geç sona ererken Balkan ülkelerinin karşı karşıya olduğu soru artık yalnızca “Bu yangını nasıl söndüreceğiz?” değil.

Asıl soru şu:

Sırbistan’dan Arnavutluk’a, Karadağ’dan Bosna-Hersek’e kadar aynı anda alevler yükseldiğinde Balkanlar birlikte ne kadar hızlı hareket edebilecek?

2026 yazı, bu sorunun artık geleceğe ilişkin bir senaryo değil, bugünün gerçeği olduğunu gösteriyor.

Batı Balkanlar’da artan iklim krizine ve yıkıcı orman yangınlarına karşı bölgesel koordinasyon ile AB finansman mekanizmalarının entegrasyonu hayati önem taşımaktadır.

Bölgesel Eylem Planı Önerileri

• Sınır Ötesi Acil Müdahale Protokolleri: Yangınların sınır hatlarında hızla yayılmasını önlemek amacıyla bürokratik engellerden arındırılmış ortak müdahale protokollerinin ve sınır ötesi lojistik merkezlerin kurulması.
• Entegre Erken Uyarı ve Uydu İzleme: Bölge genelinde hava durumu verileri ve yangın risk haritalarının anlık paylaşılacağı ortak bir erken uyarı platformunun işletilmesi.
• Orman Peyzaj Restorasyonu (FLR): Yangına dirençli ağaç türleriyle ağaçlandırma yapılması ve IUCN WB6 Orman Peyzaj Restorasyonu Planı standartlarına uygun olarak tahrip olmuş alanların rehabilitasyonu.
• Kırsal Vejetasyon Yönetimi: Kırsal alanlarda sürdürülebilir otlatmanın teşvikiyle yanıcı çalı birikiminin azaltılması ve anız yakımına yönelik denetimlerin artırılması.
• Ortak Tatbikatlar ve Kapasite Artırımı: Bölge itfaiye ekiplerinin standart ekipmanla donatılması ve yerel sivil savunma gönüllülük ağlarının güçlendirilmesi.

AB Fon Destekleri ve Hibe Mekanizmaları

Fon / Mekanizma	Odak Alanı ve Sağlanan Destek
Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA III)	Bölge ülkelerinin acil durum altyapılarını güçlendirmek, modern itfaiye araçları ve teknik ekipman alımı için sağlanan doğrudan hibeler.
Batı Balkanlar Yeşil Gündemi (GAWB)	Batı Balkanlar Ekonomik ve Yatırım Planı kapsamındaki finansmanla orman ekosistemlerinin iklim uyumu ve biyoçeşitlilik projelerine hibe.
AB Sivil Koruma Mekanizması & rescEU	Kriz anlarında yangın söndürme uçakları, helikopterler ve kara ekiplerinin bölgeye acil konuşlandırılması ve operasyonel giderlerin karşılanması.
ADAPT 2.0 Proje Fonu	Doğa temelli çözümler (NbS) ile bölgesel restorasyon fonlarının oluşturulması ve risk altındaki alanların korunması için sağlanan kaynaklar.

Bölge ülkelerinin bu fonlardan yüksek oranda faydalanabilmesi için ulusal yangın önleme stratejilerini AB Çevre Müfreatı ile uyumlu hale getirmeleri gerekmektedir. Batı Balkanlar’da orman yangınlarıyla mücadelede planlanan ve yürütülen AB/bölgesel projelerin başarısı, sahada ciddi yapısal ve bürokratik engellerle karşılaşmaktadır.

Tüm büroratik ve mali engellere rağmen Kuzey Makedonya ve Karadağ, AB Sivil Koruma Mekanizması entegrasyonu ve IPA III fonları kapsamında acil durum altyapılarını yenilemeye yönelik kritik projeler yürütmektedir.

Kuzey Makedonya Acil Durum Altyapı Projeleri

• Kriz Yönetim Merkezi (CMC) Dijital Entegrasyonu: AB desteğiyle yangın tespit sistemleri, coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ve uydu verileri tek merkezden yönetilebilir dijital bir altyapıya dönüştürülmüştür.
• Hava Filosu Modernizasyonu: İçişleri Bakanlığı bünyesindeki Air Tractor AT-802F amfibi söndürme uçaklarının yenilenmesi ve Ordu helikopterlerinin yangın söndürme donanımlarının (Bambi Bucket) güçlendirilmesi hedeflenmiştir.
• Sınır Ötesi Lojistik Merkezleri: Bulgaristan ve Yunanistan sınır hatlarında, bölgesel müdahaleleri hızlandıracak IPA fonlu lojistik depolama alanları ve helikopter iniş pistleri inşa edilmiştir.

Karadağ Acil Durum Altyapı Projeleri

• Kıyı Şeridi Erken Uyarı Ağı: Boka Körfezi ve dik dağlık bölgelerde yangınları başlangıç aşamasında tespit eden termal kameralar, yapay zeka destekli duman sensörleri ve dikey iniş-kalkış yapabilen dron sistemleri kurulmuştur.
• rescEU Standartlarında Lojistik Depolar: Podgorica ve Kotor çevresinde, uluslararası yardım ekiplerinin bölgeye hızlı intikalini sağlayacak modern sivil koruma ve ekipman merkezleri faaliyete geçirilmiştir.
• Karstik Bölge Su İkmal Havuzları: Karadağ’ın ulaşılması zor dağlık alanlarında, yangın söndürme helikopterlerinin su alma süresini düşüren yüksek kapasiteli yapay su tankları ve havuzlar inşa edilmektedir.

Ülke	Proje Odak Alanı	Ana Finansman Kaynağı
Kuzey Makedonya	Hava Filosu Revizyonu & CBS Komuta Merkezi	IPA III & Ulusal Bütçe
Karadağ	Kıyı Gözetim Ağları & rescEU Lojistik Üsleri	AB Sivil Koruma & WBIF

Projelerin Yürütülmesinde Karşılaşılan Personel Eksiklikleri ve Bürokratik Aksaklıklar

• Uzman ve Teknik Personel Yetersizliği:
  • Pilot Krizleri: Bölge genelinde söndürme uçak ve helikopterlerini kullanacak nitelikli pilot sayısı kritik düzeydedir. Örneğin, Kuzey Makedonya’da mülkiyeti Sivil Koruma ve Kurtarma Direktörlüğü’nde olan Air Tractor yangın söndürme uçakları, aktif pilot yetersizliği nedeniyle operasyonel duruma getirilememiş; yangın sezonunda özel izinlerle emekli pilotlar göreve çağrılmak zorunda kalınmıştır.
  • İtfaiyeci Kadro Açığı: Yasal standartlara göre nüfusa oranla bulundurulması gereken profesyonel itfaiyeci sayısında ciddi eksikler vardır (Kuzey Makedonya genelinde belediye bazlı birimlerde 340’tan fazla onaylı kadro boş durumdadır). Low-salary (düşük maaş) ve zorlu çalışma koşulları nedeniyle genç nüfusun bu alana yönelmemesi personel yaş ortalamasını yükseltmektedir.
• Kurumsal Parçalanmışlık ve Yetki Karmaşası:
  • Kriz Yönetim Merkezleri (CMC), Sivil Koruma Direktörlükleri, Çevre/Orman Bakanlıkları, Kamu Orman İşletmeleri ve Yerel Belediyeler arasında yetki ve bütçe paylaşımı sorunları yaşanmaktadır.
  • Kamu orman işletmelerinin finansal krizleri sahayı doğrudan etkilemektedir. Kuzey Makedonya Ulusal Orman İşletmesi (Nacionalni Šumi), hesaplarının bloke olması ve araçlarına yakıt alamaması gerekçesiyle Kriz Yönetim Merkezi’ne yangın sahalarına araç sevk edemeyeceğini bildirecek boyutta bütçe krizleriyle karşılaşmıştır.
• Bürokratik ve Tedarik Süreçleri:
  • Geciken İhaleler ve İthalat Engel: Hava araçlarının yıllık bakımları, yedek parça tedariki ve tescil süreçleri karmaşık kamu ihale kanunları nedeniyle aylarca sürebilmekte; yangın sezonunun ortasında uçak/helikopterlerin hangarda kalmasına yol açmaktadır.
  • Araç Filosunun Yaşlılığı: Yerel itfaiye birimlerinin kullandığı kara araçlarının yaş ortalaması birçok bölgede 25-27 yılı bulmakta; ekipmanların büyük kısmı ikinci el veya bağış araçlardan oluşmaktadır.

Sırbistan’ın Orman Yangınlarıyla Mücadele Kapasitesi ve Donanımı

Sırbistan, bölgedeki diğer komşularına kıyasla daha merkezi ve donanımlı bir yangın söndürme altyapısına sahiptir. Süreç, İçişleri Bakanlığı’na (MUP) bağlı Sivil Durumlar Sektörü (Sektor za vanredne situacije) tarafından yürütülmektedir.

• Hava Filosu ve Ağır Söndürme Kapasitesi:
  • Kamov Ka-32A11BC: Sırbistan, Rus yapımı 2 adet ağır sınıf Kamov Ka-32 yangın helikopterini envanterine katmıştır. Harici su haznesi (Bambi Bucket) ile tek seferde 5.000 litre (5 ton) su taşıyabilen bu helikopterler, yüksek manevra kabiliyeti sayesinde özellikle ulaşılması imkansız dağlık alanlarda ve sert rüzgarlarda bölgenin en etkili söndürme araçları arasında yer almaktadır.
  • Airbus H215 Super Puma ve H145M: MUP Helikopter Birimi bünyesinde bulunan Airbus Super Puma ve H145M helikopterleri de yangın söndürme donanımlarıyla (yaklaşık 1.000 – 4.000 litre su kapasitesi) sürekli göreve hazır tutulmaktadır.
  • Askeri ve Emniyet Destek Araçları: Sırbistan Ordusu ve Emniyeti’ne ait Mi-17 ve Mi-35 helikopterleri ihtiyaç halinde söndürme ve personel nakil operasyonlarında entegre kullanılmaktadır.
• Bölgesel “Güvenlik Sağlayıcı” Rolü ve Açık Balkan İnisiyatifi:
  • Sırbistan, sahip olduğu hava filosu ve yetişmiş arama-kurtarma/itfaiye personeli sayesinde komşu ülkelere hızlı müdahale desteği sunmaktadır.
  • Açık Balkan (Open Balkan) inisiyatifi ve ikili anlaşmalar çerçevesinde Sırbistan MUP ekipleri; Kuzey Makedonya, Bosna-Hersek (özellikle Republika Srpska bölgesi), Karadağ, Slovenya ve Yunanistan’daki büyük yangınlara sınır ötesi hava desteği ve kara personeli göndermiştir.
• Niş Rus-Sırp İnsani Yardım Merkezi (RSHC):
  • Niş Kentinde yer alan bu merkez, geçmişte bölgeye konuşlandırılan yangın söndürme uçakları (Ilyushin Il-76, Beriev Be-200) ve arama-kurtarma ekipmanları ile bölgesel krizlerde lojistik üs görevi görmüştür. Jeopolitik dengeler nedeniyle Sırbistan son dönemde kendi MUP helikopter filosunu öne çıkarmaktadır.
• Sırbistan’ın Sınırlandırmaları:
  • Hava gücü yüksek olmasına rağmen, Sırbistan’ın özellikle güney ve orta kesimlerindeki kırsal itfaiye teşkilatları da yerel düzeyde araç yaşlılığı ve geniş tarım-orman geçiş hatlarındaki anız yangınlarını kontrol altına alma hususunda personel yetersizliği yaşamaktadır.